Category Archives: VIVIAN MAIER

Η νταντά και οι καλαμαράδες (Vivian Maier)

d5ff1866ca63cf89c451cb632eb2db47Πρέπει να το παραδεχτούμε ότι έχει τη πλάκα του. Το φαινόμενο Vivian Maier αποκαλύπτει πολλά και σε πολλά επίπεδα αρθρωμένα. Ουσιαστικά αποδομεί τους διεφθαρμένους μηχανισμούς της Τέχνης-όχι δεν τους ανατρέπει, απλά λειτουργεί αποδομητικά σε θεωρητικό τουλάχιστον επίπεδο και αυτό δεν είναι λίγο για όσους θέλουν να ελπίζουν σε κάτι αληθινά καλύτερο στο βαλτωμένο χώρο της Φωτογραφίας. 064a8d92ceffbc815769c371f8064897Μιά άσημη, ταπεινή νοικοκυρούλα, απολύτως σύγχρονη του “γίγαντα” της Φωτογραφίας Robert Frank, έρχεται με το πλούσιο και αφάνταστα πολυποίκιλο έργο της, διακτινωμένο σε πολλές δραστήριες και παραγωγικότατες δεκαετίες, έρχεται λοιπόν αυτή η άγνωστη μέχρι χτες νταντά μικροαστών αμερικανόπαιδων, όχι μόνο να εκτοπίσει τον υπερεκτιμημένο σύγχρονό της Ρόμπερτ Φρανκ(για δέστε κι εδώ) αλλά και ουσιαστικά να τον εκθρονίσει και μαζί με αυτόν να απογυμνώσει έναν ολόκληρο μυθοποιητικό μηχανισμό και όσους ρηχούς και κακόγουστους καλαμαράδες-επιμελητές, διευθυντές μουσείων, κριτικούς, αστοιχειώτους περιοδικατζήδες και παντός είδους άλλους αλεξιπτωτιστές, από τους πάμπολλους του χώρου, προέβαλαν τον Ρόπμπερτ Φρανκ και τους φρικτούς ομοίους του, Γουίνογκραντ, Diane Arbus και δεν συμμαζεύεται, σαν Φωτογραφικό Κανόνα! Και την ανατροπή αυτή να την κάνει όχι κανένας μεγαλόσχημος Πάπας της Φωτογραφίας σαν τον μακαρίτη ρηχάντρα, κλούβιο σαν τενεκεδοκούτι,  θορυβοποιό Szarkovski(εδώ) και μάλιστα από το αφάνταστα προνομιακό του πόστο στο MoMA αλλά ένας πιτσιρικάς με αποδεδειγμένο όμως καλό γούστο, δυνατό ένστικτο, αληθινό ερευνητικό ταλέντο και φυσικά εργώδη μεθοδικότητα. Ξαφνικά και σαν ένα είδος θείας εκδίκησης της Τέχνης όλοι αυτοί οι μυριόστομα επώνυμοι κουδουνοκέφαλοι αποδεικνύονται ταπεινωμένες νούλες, φούσκες στο χρηματιστήριο της Τέχνης που εξαφανίζονται δίπλα στο πάθος, τη διάρκεια, τη συνέπεια και το αληθινό δημιουργικό πείσμα αυτής της ανεπιτήδευτα μεγάλης και σεπτής όπως αποδεικνύεται αναχωρήτριας με το απρόβλεπτα και ασύλληπτα μνημειώδες έργο.140331_r24802-1200-1200 Όλο αυτό το απίθανο σκουπιδαριό που τόσα χρόνια συσσωρεύτηκε ήταν μια θνησιγενής ματαιότητα χωρίς τίποτα από το είδος μεταφυσικής δικαίωσης που η αληθινά άδολη Τέχνη ξέρει να προσφέρει σαν τη μόνη θεμιτή και ιερή ματαιότητα.

Όλο αυτό το κακόγουστο σκυλολόι των αλογομούρηδων της Τέχνης-Szarkowski, Robert Frank, Garry Winogrand και η τοξική ουρά που δημιούργησε εκεί, στην Αμερική, αλλά και στον υπόλοιπο πλανήτη στη συνέχεια-στην Ελλάδα το ζούμε με ιδιαίτερη ένταση λόγω του αυτοπροσδιοριζόμενου σαν μαθητή του ψυχάκια Γουίνογκραντ, που το παίζει αυτόκλητος δάσκαλος και που έχει καταφέρει να μπλοκάρει ουσιαστικά κάθε διέξοδο από τη χωματερή στην οποία έχει ρίξει την Ελληνική Φωτογραφία.

Όλος αυτός ο συρφετός συνειδητοποιεί ξαφνικά ότι χάνει το παιχνίδι της κυριαρχίας του κακού γούστου που τόσο αυθεντικά και με πείσμα αρτηριοσκληρωμένης και κατεστημένα καθετηριακής γριάς οι ίδιοι εκπροσωπούσαν.

Είναι κανόνας απαράβατος και της Φύσης και της Τέχνης και της Ζωής: στο τέλος ΠΑΝΤΑ το καλό και η ομορφιά επικρατούν! Ανθρωπισμός και πάλι! Τέρμα στην αποπνικτικότητα και την αποφορά της νοσηρότητας και του φρικαλέου γούστου. Η ομορφιά -και το ήθος της!- επανακάμπτουν δριμύτερα μέσα από το ταπεινά μεγάλο έργο μιας σεμνής ανιδιοτελούς και άλλο τόσο τρυφερής δέσποινας(σκεφθείτε αυτό: μεγάλωσε δεκάδες πιτσιρίκια και όλα, σαν μεγάλοι άνθρωποι πια, τη θυμούνται με τρυφερότητα!). Μιάς δέσποινας στην οποία υποκλινόμαστε με απέραντο σεβασμό και αγάπη.

Leave a comment

Filed under Robert Frank, VIVIAN MAIER

Ανώνυμα Αριστουργήματα με ολίγη από Vivian Maier.

2dbc5a225cec27953cc2a7da256f148d

Pinturicchio?  Verrocchio? Lorenzo di Credi? Perugino? Raffaello? or Andrea d’ Assisi?

Μαίνεται για δεκαετίες ολόκληρες η διαμάχη ανάμεσα στους ιστορικούς της τέχνης για τη πατρότητα αυτού του προσωπογραφικού αριστουργήματος που στεγάζεται στη περιώνυμη Πινακοθήκη της Δρέσδης, στη Γερμανία. Κάπου στη διαδρομή έμοιαζε να συγκλίνουν οι περισσότεροι στη περίπτωση του σημαντικού μεν πλην μάλλον άνισου  Pinturicchio. Παρόλα αυτά ομοφωνία δεν είχε υπάρξει. Και όπως προείπαμε δυστυχώς δεν υπάρχουν άλλα στοιχεία που με τον τρόπο τους να βοηθήσουν στο να βρεθεί με κάποια σχετική προσέγγιση τουλάχιστον η καταγωγή του έργου, ο τόπος προέλευσής του ή έστω η ταυτότητα του προσωπογραφούμενου αγοριού-σίγουρα απόγονος σημαντικής φαμίλιας της εποχής, με την έννοια ότι ήταν αδιανόητο εκείνη την εποχή να παραγγελθεί ένα τέτοιο πορτραίτο από κάποιον που δεν ήταν αληθινά εξαιρετικά σημαίνων!-και μέσω της ταυτοποίησης τόπου και προσωπογραφούμενου να οδηγηθούμε με κάποιες μεγαλύτερες πια πιθανότητες στη ταυτοποίηση και του ίδιου του καλλίτέχνη. Μέχρι τώρα κάθε προσπάθεια απέβη αντικειμενικά άκαρπη. Μόνο υποθέσεις γίνονται και τίποτα δεν έχει αποδειχθεί επιστημονικά, θεμελιωμένα και με αδιάσειστο τρόπο. Όσοι ασχολήθηκαν με αυτό το έργο είχαν σαν οδηγό τους ουσιαστικά ένα μόνο στοιχείο: το στυλ του πίνακα. Στυλ όμως που αλίμονο είναι κοινό σε περισσότερους από ένα καλλιτέχνες της περιόδου(η τεχνική της τέμπερας με την οποία είναι ζωγραφισμένο το έργο, δεν επέτρεπε στυλιστικές ελευθερίες και ευελιξία, πολύ περισσότερο ακροβασίες-τόσο χρήσιμες για αναγνώριση καλλιτεχνικών προσωπικοτήτων!- και άρα οδηγούσε σε πιο ομογενοποιημένα-στυλιστικά μιλώντας πάντα-αποτελέσματα). Το στυλ λοιπόν σαν εργαλείο ανάλυσης και έρευνας. Πολλές φορές μάλιστα σαν το μοναδικό διαθέσιμο τέτοιο.

Η ζωγραφική ενσωματώνει το στυλ σε πολλές παραμέτρους της δράσης της: στο τεχνικό, στο υφολογικό(textual), στο χρωματικό, στο μορφολογικό και σε άπειρες άλλες ακόμη εκφάνσεις που τίθενται στο τραπέζι της ανάλυσης όταν πρόκειται να γίνει μια απόδοση έργου σε μιά εποχή, σε ένα τόπο και πάνω από όλα σε ένα συγκεκριμένο δημιουργό. Όσο πιο χειρωνακτική είναι μια τέχνη τόσο πιο πολλά και τόσο πιο ποικίλης μορφής στυλιστικά ίχνη αφήνει πίσω του.

09530101

Photographer Unknown@ Getty Museum

Τί γίνεται όμως με τη Φωτογραφία; Ας πάρουμε την Αναλογική πρώτα και εδώ αναρτώ ένα αριστούργημα αγνώστου φωτογράφου από τη συλλογή του Μουσείου Getty. Από μια τέχνη εκτάκτως μηχανική, όπως ασυναγώνιστα είναι τέτοια η τέχνη της Φωτογραφίας, πού ακριβώς θα εντοπιστούν τα στυλιστικά χαρακτηριστικά που, έστω με μια κάποια αμυδρά πιθανότητα, θα μπορούσαν να μας οδηγήσουν στο όνομα του δημιουργού αυτής της παράδοξα αισθαντικής εικόνας; Προφανώς πριν καν καταφύγει κάποιος στο συνθετότερο εργαλείο ανάλυσης που είναι το στυλ θα ελέγξει τα επιμέρους πραγματολογικά στοιχεία της εικόνας. Το μοντέλο της φωτογραφίας μας είναι γνωστό από άλλη εικόνα; Αν ναι, σ’εκείνη την εικόνα ενσωματώνονται στοιχεία πραγματολογικά; Σφραγίδα ας πούμε ή κάποια υπογραφή; Μιά σημείωση έστω που κάτι να περιγράφει για την εικόνα. Αν συγκεντρωθούν αρκετά στοιχεία ανάλογα από περισσότερες παρόμοιες, τότε όλα αυτά κατατάσσονται, ταξινομούνται και αξιολογούνται. Είναι γεγονός ότι όλο αυτό δεν είναι μια εύκολη δουλειά και αν γίνει θα πρέπει να το επιβάλλει η ποιότητα της εικόνας και η πιθανότητα να ενταχθεί σε ένα ευρύτερο σύνολο που να παραπέμπει σε ένα σημαντικό δημιουργό. Σε αντίθετη περίπτωση το έργο μοιάζει σχεδόν ματαιωμένο εξ αρχής σαν απόπειρα προσπάθειας. Ειδικά για τις συνθήκες με τις οποίες όχι μόνο δημιουργήθηκαν τέτοιες εικόνες αλλά και διακινήθηκαν. Προφανώς η ψηφιοποίηση θα διευκολύνει πολύ τα πράγματα αλλά τα αρχεία που προκύπτουν από μια τέτοια δράση είναι ωκεάνειων διαστάσεων και εύκολα μπορείς να χαθείς μέσα τους,ακόμη και αν εξειδικεύσεις αρκετά με τους τίτλους.

Τα πράγματα μοιάζουν να μπορεί να είναι είναι καλύτερα για όσους μεγάλους καλλιτέχνες του σήμερα έχουν την ατυχία ή την απρονοησία να μείνουν ή να θέλουν να μείνουν άγνωστοι. Κάθε ψηφιακή εικόνα ενσωματώνει και στοιχεία της διαδρομής της και της προέλευσής της και η δουλειά του ερευνητή μπορεί να γίνει πιο εύκολη, στο βαθμό βέβαια που ένας τέτοιος ερευνητής είναι στην αντικειμενική θέση να εντοπίσει σε όλο αυτό το κυκεώνα πολλών δις ή τρις εικόνων έργο δημιουργικό διακριτό και ταυτοποιήσιμο.

finding-vivian-maier

Vivian Maier Self-Portrait

Κάπου εδώ μπαίνει η περίπτωση της Vivian Maier. Μέχρι χθες ήταν μια άγνωστη. Σήμερα είναι πια μια διασημότητα! Εδώ δεν υπάρχουν οι αγωνίες και οι λίγες διέξοδοι που το ερμηνευτικό εργαλείο που λέγεται στυλ μπορεί να προσφέρει στον ερευνητή. Στη περίπτωση αυτής της γυναίκας όλα τα αληθινά σημαντικά στοιχεία για να οριστεί το έργο της δεν είναι απλά δεδομένα πια αλλά και απροσδόκητα συγκεντρωμένα, έτσι που κάθε εργασία πάνω στο, πλούσιο ως φαίνεται, έργο της να είναι ρουτινιέρικα εύκολη. Νομίζω ότι στη περίπτωση της αυτό που ίσως έχει τη μεγαλύτερη αξία δεν είναι το όποιο φωτογραφικό της έργο καθεαυτό αλλά το πώς το ευφυές μάρκετινγκ δημιούργησε μια καλλιτεχνική περσόνα, σχεδόν παρά τη θέλησή της-μη το ξεχνάμε αυτό: η γυναίκα αυτή δεν ήταν μια αφελής ναΐφ και ούτε ανύποπτη της δυναμικής της Φωτογραφίας σαν Τέχνης. Έζησε σε αστικά περιβάλλοντα μεγάλων-κοσμοπολιτικών επί της ουσίας-πόλεων, ταξίδεψε ασυνήθιστα πολύ και άρα είναι σίγουρο ότι είχαν πέσει στην αντίληψη της πολλές εκδοχές της φωτογραφικής δράσης σαν συνειδητά και στοχευμένα καλλιτεχνικής. Παρόλα αυτά επέλεξε να μη διοχετεύσει από αυτό το κανάλι αυτή τη πάρεργη δραστηριότητα της. Απουσία οποιασδήποτε, ακόμη και της πιο ελάχιστης, καλλιτεχνίζουσας επιτήδευσης

Ας τα δούμε λίγο πιο ψύχραιμα τα πράγματα λοιπόν. Εντοπίστηκε γρήγορα η ταυτότητα της-στη πραγματικότητα όταν το έργο της “ανακαλύφθηκε” από τρίτους αυτή ήταν ακόμη ζωντανή! Να ξεκαθαρίσουμε πρώτα απόλα το ποιοτικό κριτήριο της δουλειάς της. Οι φωτογραφίες δρόμου είναι κάτι περισσότερο από απλά συμπαθείς-τυπικότατα γυναικείο βλέμμα-εμπλουτισμένες απροσμέτρητα από την πατίνα του διαδραμώντος χρόνου που όλοι ξέρουμε καλά πόσο συμβάλλει στην όποια γοητεία τέτοιας εικονογραφίας. Όχι, οι φωτογραφίες δρόμου της Vivian Maier δεν είναι το έργο ενός αληθινά ανεπίληπτου μάστορα-βέβαια η αποκάλυψη του αρχείου της είναι επί της ουσίας ένα έργο σε εξέλιξη και κανείς ακόμη δεν μπορεί να είναι σίγουρος τι θησαυρούς μπορεί να κρύβουν τα αρχεία της. Μοιάζει ΄΄ομως να είναι η δουλειά μιάς έμπειρης και αφοσιωμένης, από ένα σημείο και μετά, ερασιτέχνισσας που έχει αφήσει κατά πολύ πίσω της το ναϊβισμό των ομοίων της ερασιστεχνών. Άφοβα μπορώ να πω ότι είναι κλάσεις και πολλαπλάσια καλύτερη και με πολλαπλάσια ογκωδέστερο και ποικιλότερο έργο του άδικα υπερεκτιμημένου και απελπιστικά λίγου Robert Frank και που ενώ ο τελευταίος φιγουράρει σαν μάστορας της Φωτογραφίας στις περισσότερες αφηγήσεις της Ιστορίας της Φωτογραφίας-ακόμη και Φωτογραφικός Κανόνας για μερικούς αστοιχείωτους και αισθητικά ανάπηρους!-έχει τελικά έργο ποιοτικά και αριθμητικά και αδιάφορο και συγκριτικά πολλαπλάσια υποδέεστερο της ερασιτέχνισσας Μάγιερ.

_68361501_maier_picd_549x549

Vivian Maier Self-Portrait

Οι άνθρωποι που ανέδειξαν και διακίνησαν το έργο της Μάγιερ βασικά το έκαναν με τη λογική του και τους όρους του μάρκετινγκ που ανάμεσα στα πολλά υπερτονισμένα θέλει να διαρρέει και κάποιο γραφικό αφηγηματικό πλούτο που να περιλαμβάνει μυστήριο, κρυφές πτυχές και κάποια πρώτη ύλη που ιντριγκάρει. Ακριβώς πάνω σ’αυτό το τελευταίο βασίζεται ουσιαστικά όλος ο ενδιαφέρων και υπαρκτός ως φαίνεται από τα βιογραφικά δεδομένα δημιουργημένος θρύλος. Εδώ έχω τις ενστάσεις μου αν και μπορώ να καταλάβω τα απολύτως θεμιτά κίνητρα-πρέπει κάπως να αμπαλαριστεί το-απολύτως άγνωστο μέχρι χθες!- όνομα για να προωθηθεί καλύτερα. Πράγμα που προφανώς της αξίζει.

Ποια όμως είναι αυτή η καυτή πρώτη ύλη που κάνει αυτή τη ντροπαλή δέσποινα τόσο συναρπαστική; Νομίζω αυτή η απίστευτη συλλογή των αυτοφωτογραφίσεων της. Αυτό τη ξεχωρίζει από κάθε άλλο φωτογραφικό προηγούμενο-και προσώρας επόμενο- και αυτό είναι σε θέση να την αναδείξει σαν μιά όντως όλως ιδιαίτερη περσόνα στην Ιστορία της Φωτογραφίας. Σε εποχές που η λέξη αλλά και η ουσία της λέξης selfie ηταν άγνωστη ή ασκούνταν από ελάχιστους σαν κατ’εξοχήν προνόμιο καλλιτέχνικότητας, η γυναίκα αυτή αποδεικνύεται πολύμορφα ενδοσκοπική και εσωστρεφής μέσα από την εξωστρέφεια της αυτοφωτογράφισης, που την ασκεί ΠΑΝΤΟΥ, προ πάντων δε  στο δρόμο. Ακριβώς αυτό είναι το έργο που την καθιστά ασύγκριτα ενδιαφέρουσα και άξια μελέτης. Δεν ξέρω ως ποιο βαθμό έχει μελετηθεί το αρχείο της και πόσες και προπάντων ποιες ακόμη εκπλήξεις μπορεί να επιφυλάσσει ακόμη. Ουσιαστικά αυτό το μέρος του έργου της την αναδεικνύει και σαν συνειδητοποιημένη δημιουργό-έχω διαβάσει ότι το μεγαλύτερο μέρος των λήψεων διασώζεται με τη μορφή αρνητικών μόνο και ότι αναλογικά το μεγαλύτερο μέρος των τυπωμένων της εικόνων είναι οι αυτοφωτογραφίσεις της. Αν όντως είναι έτσι τότε όλο αυτό είναι συμβατό με την άποψη μου ότι οι αυτοφωτογραφίσεις είναι ακριβώς αυτό που την ξεχωρίζουν αλλά και αυτές που την καθιστούν συνειδητοποιημένη ως προς την Εικόνα σαν αντίληψη εμπειρίας δημιουργικής και στοχαστικής.

Leave a comment

Filed under ...και λίγη Θεωρία!, Ιστορία της Φωτογραφίας, VIVIAN MAIER