Category Archives: Thomas Hoepker

11η Σεπτεμβρίου 2001

Λυκούργου 6νρ555νψ0κ3βδ - Αντίγραφο

Παρόλο ότι το γεγονός της 11ης Σεπτεμβρίου του 2001 ήταν θεαματικά συγκλονιστικό η περιδιάβαση στο διαδίκτυο για να αποκομίσεις ενδιαφέρουσες εικόνες είναι απελπιστικά φτωχή στη συγκομιδή της(αντίθετα υπάρχουν βίντεο μυστηριακού δέους, αντάξια ενός Murnau ή ενός Tarkovski!). Το ότι δεν υπάρχουν αληθινά σπουδαίες φωτογραφίες της 11ης Σεπτεμβρίου το θεωρώ απόλυτα λογικό και αναμενόμενο. Δεν είναι μόνο οι αντικειμενικά αντίξοες συνθήκες αλλά και η παραλυτική δύναμη που ασκεί ακόμη και στο πιο ψύχραιμο μυαλό ένα τέτοιο γεγονός, ειδικά αν το βιώνεις από κοντά. Και δεν είναι τυχαίο ότι ακριβώς αυτή-η μόνη!-φωτογραφία που θεωρώ αληθινά ενδιαφέρουσα-για την ακρίβεια αριστούργημα!- τραβήχτηκε αρκετά μακριά από το πυρηνικό κέντρο του συμβάντος-τους “Δίδυμους Πύργους”.

Καλό θάταν-για να συνεννοηθούμε-να αντιδιαστείλουμε την ενδιαφέρουσα φωτογραφία από την εντυπωσιακή-το γεγονός ήταν ιδανικό για τέτοιες και από τέτοιες υπάρχουν αληθινά εκατοντάδες και το εντυπωσιακό είναι περισσότερο έως εντελώς εξαρτημένο από την καταλυτική αλήθεια του γεγονότος και καθόλου ήσχεδόν καθόλου από το μάτι του φωτογράφου. Επίσης στις ενδιαφέρουσες δεν θα έβαζα ποτέ τις θεμιτά αισθηματολογικές ή τις αθέμιτα αιματόστικτες σαρκοβόρες. Με ενδιαφέρει η στοχαστική προσέγγιση στην Ιστορία. Και το ανεκδοτολογικό, ενώ είναι χρήσιμο σαν ρεπορτάζ της τρέχουσας επικαιρότητας, δεν είναι αυτό που θα εκτιμούσα σε μια φωτογραφία ενός ιστορικού γεγονότος τέτοιων διαστάσεων. Όπως όμως είπα μια τέτοια φωτογραφία-ευτυχώς!-την έχουμε. Και μια τέτοια στοχαστική φωτογραφία-που χαρακτηρίζεται από πολλούς-ρηχούς προφανώς-αναγνώστες της αμφιλεγόμενη, έχει δημιουργήσει μια απίθανη φιλολογία γύρω απ’το αληθινό νόημα της.

Thomas Hoepker: 11 Σεπτεμβρίου 2001, Brooklyn, New York City

Thomas Hoepker: 11 Σεπτεμβρίου 2001, Brooklyn, New York City

Ο φωτογράφος δεν είναι καθόλου τυχαίος. Είναι ο Thomas Hoepker, μέλος του περιώνυμου φωτογραφικού πρακτορείου Magnum και με πολύ καλές σπουδές στην Ιστορία της Τέχνης και την Αρχαιολογία, άρα με στέρεη εικονογραφική παιδεία, που του επιτρέπει να προσεγγίζει τα θέματα του μεθοδικότερα και όντας υποψιασμένος αν όχι και ενήμερος για τη σημασία του να είναι μάρτυρας αλλά και ερμηνευτής ταυτόχρονα της Ιστορίας, κάτι που το δείχνει με απίστευτη και πειστική ενάργεια η εικόνα που τον έκανε δίκαια διάσημο: αυτή της ανάρτησης.

Το πόσες ανοησίες έχω διαβάσει γι’αυτή την αληθινά σπουδαία εικόνα δεν λέγεται. Από περισπούδαστους και καλά αλλά, προφανώς λόγω αποδεδειγμένης ρηχότητας και μειωμένης πνευματικότητας, φοβικούς απέναντι στα επιφαινόμενα ακόμη και μιας ακίνδυνης εικόνας. Όλη η κομπλεξική χολή της γεροντοφροσύνης έπεσε πάνω σ’αυτούς τους νέους της εικόνας και στον φωτογράφο αποδόθηκαν νοήματα που ο ίδιος δεν ήθελε ούτε ποτέ σκέφτηκε να δώσει στην εικόνα αλλά και που δεν προκύπτουν από την ανάγνωση της.

.Η ρηχή ανάγνωση της εικόνας διείδε σ’αυτά τα παιδιά, ανευθυνότητα και ανωριμότητα-ακόμη και κωλοπαιδοσύνη!- πάνω σε ένα τεκταινόμενο,  εξελισσόμενο εθνικό δράμα.  Οι θεούσες του λυγμού τα ήθελαν σπαραξικάρδια απελπισμένα, Μαγδαληνές και άγιους Ιερώνυμους του οικτιρμού και του ελέους, να κοπανιούνται στα πατώματα ολοφυρόμενοι αδιαλείπτως μέχρι της συντέλειας του κόσμου. Ανοησίες!

Στην πραγματικότητα αυτοί οι νέοι-αν διαβάσει πραγματικά κανείς καλά τη φωτογραφία με την φαινομενική μόνο ειδυλλιακότητα-συζητούν το θέμα που εξελίσσεται στο βάθος με όλη εκείνη τη σοβαρότητα που απαιτείται από κάποιον που βρίσκεται στην απόσταση που δείχνει η φωτογραφία και κάποιες ώρες μετά. Προφανώς το πρώτο σοκ της επίθεσης έχει περάσει και αυτό που μένει είναι η διερεύνηση των διαστάσεων των επιπτώσεων του γεγονότος. Αν λάβουμε υπόψη ότι η επίθεση έγινε κατά τις 9 παρά τέταρτο το πρωί και η κατάρρευση ολοκληρώθηκε μετά από σχεδόν μιάμιση ώρα, η σκιά που δημιουργεί ο ήλιος, που είναι ψηλά, είναι αρκετά κοντή. Ίσως λοιπόν νάναι καλές έντεκα πια. Θάταν ανόητο για εχέφρονα άνθρωπο να κρατά σταθερό το θυμικό του σε μια κατάσταση σοκ, πολύ περισσότερο αν αυτός είναι ασφαλής και μακριά από το κέντρο του δράματος, που το βιώνει σαν εικόνα ουσιαστικά. Οι κριτικοί, μιλώντας σαν ηθικολόγοι και ιεροκήρυκες, διέκριναν λέει αδικαιολόγητα καλή διάθεση στα πρόσωπα των νέων. Στην πραγματικότητα και για όσους ξέρουν να διαβάζουν τη γλώσσα του σώματος και των μερών του σωστά, μόνο με τα δυό κορίτσια συμβαίνει αυτό γιατί είναι ακριβώς αυτά που φαίνονται να εκτίθενται στις επιθετικές ακτίνες του ήλιου από τη μιά-μισανοίγουμε το στόμα αν μας χτυπάει ο ήλιος και αυτό καμιά φορά μοιάζει σαν να χαμογελάμε-και από την άλλη στο κορίτσι του κέντρου ενισχύεται αυτή η εντύπωση από τη στροφή του κεφαλιού προς τον συνομιλητή της δεξιά. Η απατηλότητα μιας ασαφούς ιλαρότητας ενισχύεται ακόμη περισσότερο από το ότι είναι νέοι, ότι είναι ντυμένοι σαν νέοι και από το ότι “διάλεξαν” ένα μάλλον ασυνήθιστα ειδυλλιακό μέρος της Νέας Υόρκης για να βιώσουν αυτό το-είμαι σίγουρος γι’αυτό-και γι’αυτούς τραυματικό βίωμα. Τόχουμε πει άλλωστε πολλές φορές εδώ μέσα: είναι καθαρός μύθος ότι η φωτογραφία λέει αλήθεια. Και μόνη η αποσπασματικότητα της είναι ήδη ένα πρώτο παρά πολύ μεγάλο ψέμα.

Εγώ αυτό που βλέπω στην εικόνα είναι μια κλειστή ομάδα που διαλέγεται για κάτι και που αυτό το κάτι συμβαίνει να είναι αυτό που διαδραματίζεται ακόμη στο βάθος. Ο ορίζοντας όμως έχει πια καθαρίσει και η ατμόσφαιρα είναι κρυστάλλινης διαύγειας  και καθαρότητας-συντείνοντας κι αυτή, μαζί με τον ψεύτη ήλιο που τόση ζωντάνια και κορεσμό δίνει στα χρώματα, στην απατηλή αρκαδική σκηνογραφία της εικόνας. Τι να γίνει όμως; Αν το δράμα μας τύχει με το παρδαλό μαγιό, αυτό μπορεί σε κάποιον που θα μας δει να τον οδηγήσει στο αυθαίρετο συμπέρασμα ότι βιώνουμε το δράμα απρεπώς;

Συνοψίζουμε: η φωτογραφία είμαι μια ψύχραιμη στοχαστική εικόνα ενός δραματικού γεγονότος όπως το βίωσαν ψύχραιμοι και σοβαροί-όχι υστερικά εξεζητημένοι ποζάκηδες-νέοι. Και μη νομίζετε ότι το δράμα, ένα τέτοιο κοσμικών διαστάσεων δράμα, μπορεί να εικονογραφηθεί αλλιώς. Παραθέτω εδώ ένα έργο του μακράν στοχαστικότερου ζωγράφου της Ευρωπαϊκής ζωγραφικής, που έχει απίστευτες εικονογραφικές ομοιότητες με τη φωτογραφία.nicolas_poussin_-_landscape_with_orpheus_and_euridice_-_wga18321

Είναι του Γάλλου Nicolas Poussin και αναπαριστά το γνωστό δράμα του Ορφέα και της Ευριδίκης. Όλα τα φαινόμενα δείχνουν ότι η εικόνα είναι ποιητικά τερπνή. Μόνο οι ανήσυχες μορφές του δεύτερου πλάνου και τα ερείπια-δυό πύργοι κι εδώ!- που καπνίζουν στο βάθος, βαραίνουν το νόημα της εικόνας με δραματικό τρόπο. Στην εικόνα δεν χρειάζεται να είσαι κραυγαλέος για να είσαι πειστικά δραματικός. Η νύξη του δράματος αρκεί και μοιάζει με το φιδάκι που πλησιάζει απειλητικά την Ευριδίκη στον πίνακα του Πουσέν. Προφανώς τέτοιων εικονογραφικών μαθημάτων υπήρξε απόφοιτος ο σπουδαίος Thomas Hoepker και έδωσε μια τόσο εμβληματική εικόνα του τρόπου που πρέπει να αντιμετωπίζεται ένα δράμα, τόσο από ένα φωτογράφο όσο και από ανθρώπους που ξέρουν να ελέγχουν τα αισθήματα τους που δεν τα διαθέτουν για εύκολη ανάλωση από τις κάμερες.

Υ.Γ. Η πρώτη-εντελώς κουλή!-φωτογραφία της ανάρτησης είναι δικιά μου-όχι δεν καμαρώνω, πεζή σαχλαμάρα είναι, άνετα θα μπορούσε νάναι και φωτοτυπία-και τραβήχτηκε το 2009 στη βιτρίνα ενός κινέζικου μαγαζιού στην οδό Λυκούργου. Δημιουργήθηκε ένα θεματάκι τότε στον Τύπο με την παράσταση-είναι μια περιστρεφόμενη εικόνα-πορτατίφ-και αποδείχτηκε ότι το φωτιστικό αυτό στην πραγματικότητα είχε παραχθεί πολύ πριν το Σεπτέμβρη του 2001. ‘Αρα αθώος ο κατηγορούμενος. Βέβαια προσπάθησα να μπω στο μυαλό αυτού του Κινέζου που το κοτσάρισε στη βιτρίνα του, για το τι ακριβώς σκεφτόταν όταν το έκανε. Να ήταν τόσο ανίδεος μού φαίνεται εντελώς απίθανο. Άβυσσος η ψυχή του ανθρώπου.

Leave a comment

Filed under Ιστορία της Φωτογραφίας, Thomas Hoepker