Category Archives: Seydou Keitá

Seydou Keita: η Αφρική στο προσκήνιο της Τέχνης

Vasarely

Αυτό που ήθελε να κάνει ο άρτια καταρτισμένος εικαστικός Victor Vasarely με την άψογα εκτελεσμένη αλλά εγκεφαλική, ψυχρή και άψυχη τέχνη του και μας έκανε να πλήξουμε τόσο θανάσιμα παρακολουθώντας την, το κατάφερε ένας κυριολεκτικά και από κάθε άποψη λαϊκός καλλιτέχνης που υπηρέτησε την τέχνη της φωτογραφίας στο μικρό, απομονωμένο, θεόφτωχο,  αποικιακό Μπαμάκο του Μάλι στην Αφρική. Είναι απίστευτο πόσο ένας εικονογραφικά αναλφάβητος, κατάφερε να δώσει εικόνες ασύγκριτης οπτικής έντασης που στην Ιστορία της Τέχνης μόνο με τα επιτεύγματα του Matisse μπορούν να συγκριθούν. Και οι καλύτερες από τις εικόνες αυτού του σπουδαίου Αφρικανού δεν έχουν να τη φοβηθούν αυτή τη σύγκριση με τον fauveρό Γάλλο.( Με την ευκαιρία της αναφοράς στον Matisse και γνωρίζοντας πως κανείς απ’τους δύο αυτούς καλλιτέχνες δεν είχε την ελάχιστη υποψία για την ύπαρξη του άλλου-οι κόσμοι τους στην εποχή τους απείχαν όσο η γη σήμερα απ’τον Πλούτωνα-σκέφτομαι πόσο ενστικτωδώς Αφρικανός-όπως και Ωκεάνιος άλλωστε-είχε υπάρξει ο μεγάλος Γάλλος).

Matisse Keita

Ο Seydou Keita-αυτό είναι το καλλιτεχνικό αστέρι για το οποίο μιλάμε σήμερα-σίγουρα ήταν φτιαγμένος γι’αυτό που έγινε. Δεν υπήρξε ένας αλεξιπτωτιστής που οι συγκυρίες τού έδωσαν την ευκαιρία να πετάξει. Είχε την ψυχοσύνθεση και την ιδιοσυγκρασία του καταιγιστικά δημιουργικού μυαλού. Πώς διακρίνεται αυτό από τους υπόλοιπους αγύρτες που εξαπατούν με τα τεχνικά τους τρυκ και τις επικοινωνιακές ντουντούκες; Ο Σεϊντού Κεϊτά ΔΕΝ ΔΙΕΚΠΕΡΑΙΩΝΕ μια δουλειά που είναι από τη φύση της διεκπεραιωτική-εύκολα διεκπεραιωτική μάλιστα- η φωτογραφία πορτραίτου. ΔΗΜΙΟΥΡΓΟΥΣΕ και δημιουργούσε με απίστευτο μπρίο και πολύ ραφινάτη φαντασία, που εκμαίευε από τη λεπτομέρεια ρυθμό. Ζώντας σε μια φτωχή χώρα και σε μια κατάσταση ληθαργικού μεταπρωτογονισμού, ο πιτσιρικάς αυτός δεν είχε καμιά πρόσβαση σε καμιά άξια λόγου εικονογραφική παράδοση, πέρα από εκείνη της πατρίδας του-και που σαν εικονογραφική ήταν ουσιαστικά ανύπαρκτη. Η τέχνη της πατρίδας του ήταν η τυπική της υποσαχάριας Αφρικής: τέχνη μοτίβων, σχηματοποίησης, τέχνη τραχιά και και σε καμιά περίπτωση εκλεπτυσμένη και πειστικά αναπαραστατική όπως ας πούμε εκείνη του Benin. Προφανώς η μόνη του οικειότητα με αναπαραστατική τέχνη θα προερχόταν από φωτογραφίες ή από αναπαραγωγή φωτογραφιών σε αποικιακά έντυπα. Φτωχή συγκομιδή για εικονογραφική υποδομή.SeydouKeita_05

Τι μένει; Το ένστικτο! Το δημιουργικό εκείνο ένστικτο που λέγεται φαντασία. Φαντασία που λειτουργεί συνθετικά. Που συνδυάζει εικονογραφικά δεδομένα που, αν δεν αναδύονται όλα από το περιβάλλον, τότε τα πλάθει η συνθετική δύναμη που κρύβεται σε κάποιο κλαδί του DNA. Στη προκειμένη περίπτωση του αφρικανικού DNA. Τι θέλω να πω-ριψοκινδυνεύοντας παρεξηγήσεις! Η τέχνη του Σεϊντού Κεϊτά δεν είναι απλά μια τυπική αφρικανική τέχνη προσαρμοσμένη στα φωτογραφικά πλαίσια, δηλαδή εκδυτικισμένη μέσω του ομογενοποιητικού φωτογραφικού μέσου. Δεν είναι στυλ αυτό που βλέπουμε στις καλύτερες και αυθεντικότερες φωτογραφίες του-τέτοιο το επιχείρησε με απαράμιλλα κομψό όσο και επιδερμικό τρόπο, δηλαδή ευρωπαϊκό και καθόλου αφρικανικό-ο Irving Penn: ήταν στυλ εκείνο του Πεν. Στην περίπτωση του Κεϊτά δεν ήταν στυλ αλλά τεχνοτροπία, νοοτροπία τεχνοτροπίας όπως είναι η καλαθοπλεκτική! Πρώτο, δεύτερο και τρίτο-καμιά φορά υπάρχει και αυτό!-πλάνο συναρμολογούνται αλληλοπλεκόμενα στην επίπεδη επιφάνεια της εικόνας. Αυτό πολύ απλά σημαίνει μια ΣΥΝΕΙΔΗΤΗ ΑΡΝΗΣΗ ΤΟΥ ΤΡΙΣΔΙΑΣΤΑΤΟΥ ΨΕΥΔΑΙΣΘΗΤΙΣΜΟΥ, δηλαδή της παραδοσιακής δυτικοευρωπαϊκής αντίληψης εικόνας. Ως ένα βαθμό δηλαδή υπονόμευσης ακόμη και της αναπαραστατικής πειθούς της ίδιας της φωτογραφίας!

Το στήσιμο-προσέξτε τη νεκρή φύση του πρώτου πλάνου-άνετα θα μπορούσε να το έχει κάνει ο ίδιος ο Σεργκέι Παρατζάνοφ!

Seydou Keita:Το στήσιμο-προσέξτε τη νεκρή φύση του πρώτου πλάνου-άνετα θα μπορούσε να το έχει κάνει ο ίδιος ο Σεργκέι Παρατζάνοφ!

Τέτοια τόλμη μόνος ένας ιδιοφυής αφρικανός θα την επιχειρούσε ή κάποιο από εκείνα τα ανήσυχα και ανυπότακτα “αγρίμια” της Δυτικής κουλτούρας, όπως ο Ματίς ή ο Sergei Paradjanov. Το πολύ παράξενο με τον Κεϊτά είναι ότι οι εικόνες του-οι καλύτερες του πάντα, σ’αυτές αναφερόμαστε-δεν είναι όπως κάποιοι εσφαλμένα τις ερμηνεύουν, ναϊβισμός. Το εντελώς αντίθετο. Υπάρχει μια επιτήδευση διανοητική εντελώς ιδιαίτερης τάξης. Στις καλύτερες του φωτογραφίες θαυμάζεις τους λεπταίσθητους αλλά και ταυτόχρονα απίστευτα τολμηρούς συνδυασμούς, που ενώ προσεγγίζουν επικίνδυνα το γραφισμό, διασώζονται από τη μνημειακότητα της σχεδόν τοτεμικής σοβαρότητας των προσώπων. Ενώ στυλιστικά δεν μοιάζει σε τίποτε με τον Ρέμπραντ, ο τρόπος που παίζαν και οι δυό με τα αξεσουάρ δείχνει την ίδια διασκεδαστική διάθεση της διαδικασίας. Τα πολωνικά καπέλα με τα φτερά στον Ρέμπραντ πόσο διαφέρουν από τα κεφαλοδεσίματα στις μεγαλόπρεπες, σοβαρές και ευγενείς  αφρικανές του Κεϊτά;6404

Όπως κάθε σπουδαίος καλλιτέχνης έτσι και ο Σεϊντού Κεϊτα έχει χιούμορ και κάποιες εικόνες του-ειδικά από όταν προφανώς έγινε πια κύριος του μέσου του και της τεχνικής του- διακρίνονται για την πολλή λεπτή αίσθηση αυτού του χιούμορ, κάτι πολύ σπάνιο στην τέχνη της προσωπογραφίας-ίσως με την φωτεινή εξαίρεση του Helmut Newton.seydou keita 8

Μια καλλιτεχνική ιδιοφυΐα που τη γέννησε ένας σπουδαίος πολιτισμός σε πλήρη ανάπτυξη και ακμή, είναι θαυμαστή και αξιοσέβαστη. Τι μπορεί όμως να πει κανείς για μια καλλιτεχνική φυσιογνωμία του διαμετρήματος του Κεϊτά που τη γέννησε η φτώχεια και το πολιτικοκοινωνικό περιθώριο;-η τέχνη του Κεϊτά άνθισε την περίοδο της γαλλικής αποικιοκρατίας στα μέσα του 20ου αιώνα, ήταν λοιπόν ο ίδιος ένας υποτελής και όχι ένας πολίτης. Είναι ενδεικτικό ότι το στούντιο του δεν το πλησίαζε το αποικιακό κατεστημένο των Γάλλων κυρίαρχων. Μέσα σε συνθήκες απόλυτης και ελεεινής φτώχειας ο Κεϊτά-σίγουρα για τα πιο εύπορα μέλη της κοινότητας του-δημιούργησε ένα πάνθεον του αφρικανισμού της ιδιαίτερης πατρίδας του. Με μέσα μηδαμινά. Διάβασα στο βιογραφικό του αυτή την,ΑΔΙΑΝΟΗΤΗ για οποιοδήποτε δυτικό φωτογράφο πληροφορία και θαύμασα πολλές φορές το καλλιτεχνικό μεγαλείο του άνδρα: για κάθε πορτραίτο τράβαγε ένα, το ξαναγράφω, 1-ολογράφως πάλι: ένα- ένα μόνο αρνητικό, διαστάσεων 6Χ9 εκατοστών! Και οι φωτογραφίες που έπαιρναν οι πελάτες του ήταν τα κοντάκτ από αυτό το ένα και μόνο αρνητικό σε πολλά αντίτυπα! Παρατηρείστε τη φωτογραφία που παραθέτω κάτω-το απόλυτο αριστούργημα του νομίζω-και δέστε την αίσθηση μεγαλοπρέπειας και μνημειακότητας που αποπνέουν αυτές οι-τελικά φωτογραφίες τσέπης!-εικόνες. 6Χ9 εκατοστά και όμως έχεις την αίσθηση ότι βλέπεις μια απείρως ρωμαλεότερη και στιβαρότερη-το μνημειακότερη ήδη το έχω αναφέρει- εκδοχή του αριστουργήματος του Théodore Chassériau στο Λούβρο, που είναι ακριβώς είκοσι φορές πολλαπλασιασμενη(180Χ135)! Συγκρίνοντας τα δύο ζεύγη γυναικών το αριστούργημα του Σασεριώ δείχνει σχεδόν λυμφατικό, παρά το ομολογουμένως ανεπίληπτο στυλ του.

Εικόνα ανθολογίας της Παγκόσμιας Ιστορίας της Τέχνης. Η Τέχνη της Αφρικής δίπλα στην Τέχνη της Ευρώπης-από το Ζευγάρι Arnolfíni του Jan van Eyck και τις "Δύο Αδελφές" του Σασεριώ στις "Δύο Γυναίκες" του Σεϊντού Κεϊτά. Υποκλινόμαστε.

Εικόνα ανθολογίας της Παγκόσμιας Ιστορίας της Τέχνης. Η Τέχνη της Αφρικής δίπλα στην Τέχνη της Ευρώπης-από το Ζευγάρι Arnolfíni του Jan van Eyck και τις “Δύο Αδελφές” του Σασεριώ στις “Δύο Γυναίκες” του Σεϊντού Κεϊτά. Υποκλινόμαστε.

the-two-sisters-theodore-chasseriau

Advertisements

1 Comment

Filed under Η τέχνη της προσωπογραφίας, Ιστορία της Φωτογραφίας, Seydou Keitá