Category Archives: Robert Frank

Η νταντά και οι καλαμαράδες (Vivian Maier)

d5ff1866ca63cf89c451cb632eb2db47Πρέπει να το παραδεχτούμε ότι έχει τη πλάκα του. Το φαινόμενο Vivian Maier αποκαλύπτει πολλά και σε πολλά επίπεδα αρθρωμένα. Ουσιαστικά αποδομεί τους διεφθαρμένους μηχανισμούς της Τέχνης-όχι δεν τους ανατρέπει, απλά λειτουργεί αποδομητικά σε θεωρητικό τουλάχιστον επίπεδο και αυτό δεν είναι λίγο για όσους θέλουν να ελπίζουν σε κάτι αληθινά καλύτερο στο βαλτωμένο χώρο της Φωτογραφίας. 064a8d92ceffbc815769c371f8064897Μιά άσημη, ταπεινή νοικοκυρούλα, απολύτως σύγχρονη του “γίγαντα” της Φωτογραφίας Robert Frank, έρχεται με το πλούσιο και αφάνταστα πολυποίκιλο έργο της, διακτινωμένο σε πολλές δραστήριες και παραγωγικότατες δεκαετίες, έρχεται λοιπόν αυτή η άγνωστη μέχρι χτες νταντά μικροαστών αμερικανόπαιδων, όχι μόνο να εκτοπίσει τον υπερεκτιμημένο σύγχρονό της Ρόμπερτ Φρανκ(για δέστε κι εδώ) αλλά και ουσιαστικά να τον εκθρονίσει και μαζί με αυτόν να απογυμνώσει έναν ολόκληρο μυθοποιητικό μηχανισμό και όσους ρηχούς και κακόγουστους καλαμαράδες-επιμελητές, διευθυντές μουσείων, κριτικούς, αστοιχειώτους περιοδικατζήδες και παντός είδους άλλους αλεξιπτωτιστές, από τους πάμπολλους του χώρου, προέβαλαν τον Ρόπμπερτ Φρανκ και τους φρικτούς ομοίους του, Γουίνογκραντ, Diane Arbus και δεν συμμαζεύεται, σαν Φωτογραφικό Κανόνα! Και την ανατροπή αυτή να την κάνει όχι κανένας μεγαλόσχημος Πάπας της Φωτογραφίας σαν τον μακαρίτη ρηχάντρα, κλούβιο σαν τενεκεδοκούτι,  θορυβοποιό Szarkovski(εδώ) και μάλιστα από το αφάνταστα προνομιακό του πόστο στο MoMA αλλά ένας πιτσιρικάς με αποδεδειγμένο όμως καλό γούστο, δυνατό ένστικτο, αληθινό ερευνητικό ταλέντο και φυσικά εργώδη μεθοδικότητα. Ξαφνικά και σαν ένα είδος θείας εκδίκησης της Τέχνης όλοι αυτοί οι μυριόστομα επώνυμοι κουδουνοκέφαλοι αποδεικνύονται ταπεινωμένες νούλες, φούσκες στο χρηματιστήριο της Τέχνης που εξαφανίζονται δίπλα στο πάθος, τη διάρκεια, τη συνέπεια και το αληθινό δημιουργικό πείσμα αυτής της ανεπιτήδευτα μεγάλης και σεπτής όπως αποδεικνύεται αναχωρήτριας με το απρόβλεπτα και ασύλληπτα μνημειώδες έργο.140331_r24802-1200-1200 Όλο αυτό το απίθανο σκουπιδαριό που τόσα χρόνια συσσωρεύτηκε ήταν μια θνησιγενής ματαιότητα χωρίς τίποτα από το είδος μεταφυσικής δικαίωσης που η αληθινά άδολη Τέχνη ξέρει να προσφέρει σαν τη μόνη θεμιτή και ιερή ματαιότητα.

Όλο αυτό το κακόγουστο σκυλολόι των αλογομούρηδων της Τέχνης-Szarkowski, Robert Frank, Garry Winogrand και η τοξική ουρά που δημιούργησε εκεί, στην Αμερική, αλλά και στον υπόλοιπο πλανήτη στη συνέχεια-στην Ελλάδα το ζούμε με ιδιαίτερη ένταση λόγω του αυτοπροσδιοριζόμενου σαν μαθητή του ψυχάκια Γουίνογκραντ, που το παίζει αυτόκλητος δάσκαλος και που έχει καταφέρει να μπλοκάρει ουσιαστικά κάθε διέξοδο από τη χωματερή στην οποία έχει ρίξει την Ελληνική Φωτογραφία.

Όλος αυτός ο συρφετός συνειδητοποιεί ξαφνικά ότι χάνει το παιχνίδι της κυριαρχίας του κακού γούστου που τόσο αυθεντικά και με πείσμα αρτηριοσκληρωμένης και κατεστημένα καθετηριακής γριάς οι ίδιοι εκπροσωπούσαν.

Είναι κανόνας απαράβατος και της Φύσης και της Τέχνης και της Ζωής: στο τέλος ΠΑΝΤΑ το καλό και η ομορφιά επικρατούν! Ανθρωπισμός και πάλι! Τέρμα στην αποπνικτικότητα και την αποφορά της νοσηρότητας και του φρικαλέου γούστου. Η ομορφιά -και το ήθος της!- επανακάμπτουν δριμύτερα μέσα από το ταπεινά μεγάλο έργο μιας σεμνής ανιδιοτελούς και άλλο τόσο τρυφερής δέσποινας(σκεφθείτε αυτό: μεγάλωσε δεκάδες πιτσιρίκια και όλα, σαν μεγάλοι άνθρωποι πια, τη θυμούνται με τρυφερότητα!). Μιάς δέσποινας στην οποία υποκλινόμαστε με απέραντο σεβασμό και αγάπη.

Leave a comment

Filed under Robert Frank, VIVIAN MAIER

Robert Frank: ο υπερεκτιμημένος

Robert Frank: New Orleans, 1955. Μπορεί να είμαι κριτικός απέναντι στο υπερεκτιμημένο φαινόμενο Ρόμπερτ Φρανκ αλλά οι εικόνες που αναρτώ εδώ είναι και οι καλύτερες του-νομίζω-και ταυτόχρονα και δικές μου αγαπημένες.

Robert Frank: New Orleans, 1955. Μπορεί να είμαι κριτικός απέναντι στο υπερεκτιμημένο φαινόμενο Ρόμπερτ Φρανκ αλλά οι περισσότερες εικόνες που αναρτώ εδώ είναι και οι καλύτερες του-νομίζω-και ταυτόχρονα και δικές μου αγαπημένες. Η συγκεκριμένη πάντως παραπέμπει εικονογραφικά ευθέως στον Norman Rockwell. Θα ανατριχιάσουν οι κουλτουριαραίοι συνειδητοποιώντας το!

Είναι καμιά φορά να απορείς ποια μπορεί να είναι τα κριτήρια καθιέρωσης κάποιων στο -θολό έτσι κι αλλιώς-χώρο της Τέχνης. Χρειάζεται να περάσει πολύς καιρός για να αποκαθηλώσεις έναν άδικα αποθεωμένο. Και για να γίνει αυτό χρειάζεται πρώτα να εκλείψουν οι λόγοι-λόγοι που καμιά σχέση δεν έχουν με την προβαλλόμενη σαν τέτοια, δηλαδή την αξία του- που τον καθιέρωσαν. Και δυστυχώς αυτοί οι λόγοι είναι πολλοί και συνέτρεξαν συνδυαστικά στη μυθοποίηση της καλλιτεχνικής φούσκας. Πάρτε ας πούμε το παράδειγμα του απερίγραπτου Warhol. Όσο οι μεγάλοι οίκοι δημοπρασιών έχουν αποθέματα έργων του στις προθήκες και τις αποθήκες τους και όσο περιλάλητοι συλλέκτες με οικονομικό κύρος και επιρροή τον έχουν κρεμασμένο στους τοίχους τους, θα συνεχίσουν να τζογάρουν στο όνομα του και όλο το κύκλωμα θα στηρίζει αυτό που ο επικοινωνιακός μηχανισμός του ίδιου του “καλλιτέχνη” δημιούργησε σαν θρύλο-μη χέσω!-του Γουόρχολ.

Robert Frank: Long Beach 1955. Υπάρχει ένα ενδιαφέρον revisiting αυτής της σπουδαίας εικόνας από τον Elliot Erwitt .

Robert Frank: Long Beach 1955. Υπάρχει ένα ενδιαφέρον revisiting αυτής της σπουδαίας εικόνας από τον Elliot Erwitt .

Στη Φωτογραφία υπάρχουν ανάλογες τέτοιες φούσκες και η ανάρτηση που έχουμε κάνει παλιότερα από τούτο εδώ το μπλογκ για τον επίσης απερίγραπτο Winograd έχει θέσει για πρώτη φορά ένα τέτοιο ζήτημα. Πολύ απλά αρνούμαστε το πλασάρισμα που επίμονα, πιεστικά, μεθοδευμένα και συστηματικά κάποιοι μηχανισμοί-απροσδιόριστης προέλευσης-κάνουν σε ήσσονες περιπτώσεις. Μια τέτοια περίπτωση είναι και ο Robert Frank.

Robert Frank, 1955. Ίσως η πιο εμβληματική εικόνα του Φρανκ.

Robert Frank, 1955. Ίσως η πιο εμβληματική εικόνα του Φρανκ.

Δεν θέλω να πω ότι είναι ένας κακός φωτογράφος-όχι, σίγουρα δεν είναι Γουίνογκραντ αλλά ότι είναι παράλογα υπερεκτιμημένος είναι κάτι πασιφανές που δεν χρειάζεται εξαντλητική ανάλυση. Πώς ένα μέτριας αξίας βιβλίο του, το “The Americans” γίνεται το ευαγγέλιο της ασπρόμαυρης φωτογραφίας δρόμου μόνο στο μυαλό αυτών που κατασκεύασαν το “μύθο” Ρόμπερτ Φρανκ μπορεί να εξηγηθεί πλήρως-δηλαδή με τις σκοπιμότητες που οδήγησαν σε μια τέτοια ασύγγνωστη υπερβολή.

Robert Frank. Δυνητικά , δηλαδή με επιμελέστερη μορφή, αυτή θα μπορούσε να είναι ένα αριστούργημα-δικαίως την επαινεί ο Kerouack. Αλλά ενώ ο καημένος ο Φρανκ μυρίστηκε τη δυναμική της στιγμής, αποδείχτηκε ανεπαρκής να ανταποκριθεί ανάλογα.

Robert Frank. Δυνητικά , δηλαδή με επιμελέστερη μορφή, αυτή θα μπορούσε να είναι ένα αριστούργημα-δικαίως την επαινεί ο Kerouack. Αλλά ενώ ο καημένος ο Φρανκ μυρίστηκε τη δυναμική της κατάστασης-ίσως λιγότερο της στιγμής- αποδείχτηκε θλιβερά ανεπαρκής να ανταποκριθεί ανάλογα.

Το ξαναγράφω: το βιβλίο δεν είναι κακό απλά είναι υπερκεκτιμημένη η όποια αξία που όντως έχει. Έχει τη σημασία του ότι επί της ουσίας είναι όχι μόνο η μόνη άξια λόγου φωτογραφική εργασία του Ρόμπερτ Φρανκ αλλά και ότι μετά από αυτή ουσιαστικά ΕΠΑΨΕ ΠΙΑ ΝΑ ΕΙΝΑΙ ΦΩΤΟΓΡΑΦΟΣ!-επί της ουσίας έπαψε να είναι οτιδήποτε δημιουργικά αξιόλογο! Ένας άνθρωπος χωρίς ταλέντο, δημιούργησε ένα μέτριας αξίας φωτογραφικό έργο και μέσα από αυτή τη διαδικασία άδειασε ο ίδιος από ιδέες και από διάθεση να συνεχίσει αυτό που με τόσο προνομιακούς όρους ξεκίνησε(πόσοι αλήθεια είχαν το σκανδαλιστικό προνόμιο να τους χρηματοδοτήσει πλουσιοπάροχα και γενναιόδωρα το αμερικανικό κατεστημένο όπως συνέβη με τον Ρόμπερτ Φρανκ; Και ουσιαστικά την επομένη της επιβράβευσης του να καταθέσει τα όπλα του για να μην ξαπαράξει άλλο έργο έστω της ποιοτικής μετριότητας που αποτελούν οι διάσημοι πια “Αμερικανοί” του;).

Robert Frank: φωτογραφία που δεν θα έπρεπε να υπάρχει ούτε στο άλμπουμ πρωτάρη ερασιτέχνη. Το-δίκαια-ενοχλημένο βλέμμα της κυρίας στο πρώτο πλάνο είναι ορισμένως αντιφωτογραφικό.

Robert Frank: φωτογραφία που δεν θα έπρεπε να υπάρχει ούτε στο άλμπουμ πρωτάρη ερασιτέχνη. Το-δίκαια-ενοχλημένο βλέμμα της κυρίας στο πρώτο πλάνο είναι ορισμένως αντιφωτογραφικό.

Πριν από κάποια χρόνια είχε κυκλοφορήσει ένα βιβλίο του Henri Cartier-Bresson με το τίτλο “Europeans”. Σαν τίτλος προφανώς ήθελε να δώσει ένα απαντητικό στίγμα αντίστοιχο με αυτό του Ρόμπερτ Φρανκ. Παρόλο ότι το βιβλίο δεν ήταν μια ανάθεση που έγινε έκδοση και βιβλίο αλλά μιά εκ των ενόντων σύνθεση από την πολυετή φωτογραφική δραστηριότητα του πατριάρχη της φωτογραφίας δρόμου, η σύγκριση μόνη είναι ικανή να εξαφανίσει την χαριτωμένα αδέξια εικονογραφία του ερασιτέχνη Ρόμπερτ Φρανκ. Διαύγεια, καθαρότητα, σαφήνεια, αρμονία, περιεχόμενο. Προ πάντων όμως μια αίσθηση αυτάρκειας και του συνόλου αλλά και της κάθε εικόνας ξεχωριστά, που δυνητικά είναι και εμβληματική του χώρου-χώρας και του χρόνου λήψης της. Ένα μυαλό που σκέπτεται, αισθάνεται, οργανώνει, αποφασίζει, εκτελεί και παραδίδει με παραδειγματική συνέπεια και σιγουριά ένα έργο με συνοχή και στέρεα αισθητική. Απέναντι του τί υπάρχει; Συγκριτικά μιά άτεχνη θολούρα, ένα καλλιτεχνικό δήθεν που επί της ουσίας είναι η νεύρωση του ανήξερου που τραβάει στα τυφλά τα διαθέσιμα χιλιόμετρα φιλμ που τού προμήθευσαν.

Robert Frank: San Francisco. Άλλη μιά απαράδεκτη εικόνα , πρόχειρη, αψυχολόγητη για τα φωτογραφικά κριτήρια γιατί είναι εξόφθαλμα αδέξια, δηλαδή βαθιά αντιφωτογραφική.

Robert Frank: San Francisco. Άλλη μιά απαράδεκτη εικόνα , πρόχειρη, αψυχολόγητη για τα φωτογραφικά κριτήρια γιατί είναι εξόφθαλμα αδέξια, δηλαδή βαθιά αντιφωτογραφική.

Μπορεί κάποιος να επικαλεστεί ότι αδικώ τον Φρανκ με τούτη εδώ τη σύγκριση, αφού το βιβλίο του Μπρεσόν αφορά ουσιαστικά επιλογή από το έργο μιας ολόκληρης ζωής ενώ του Φρανκ είναι το προϊόν μιάς σχεδόν δίχρονης υποτροφίας μόνο. Σωστά αλλά μη ξεχνάμε ότι το ότι ο Μπρεσόν έχει στο ενεργητικό του μιά ολόκληρη φωτογραφική ζωή για να καταθέτει εικόνες προς σύγκριση ενώ ο Φρανκ μόνο αυτά τα δυό του χρόνια και αυτό είναι σαφώς πρόβλημα του τελευταίου και γι’αυτό δεν είναι ο Μπρεσόν που απολογείται αλλά ο ανεπαρκής και λίγος Ρόμπερτ Φρανκ.

Με μία μόνο του φωτογραφία από την Αμερική ο Henri Cartier Bresson εξαφανίζει με την οικονομία και την απόλυτη ευθυβολία και πυκνότητα όσο και τη σαφήνεια της διατύπωσης του ολόκληρο το αμερικανικό εγχείρημα του Ρόμπερτ Φρανκ

Με μία μόνο του φωτογραφία από την Αμερική ο Henri Cartier Bresson μπορεί να εκμηδενίζει με τον πιο ρηξικέλευθο και καταλυτικά συντριπτικό τρόπο, δηλαδή με την οικονομία και την απόλυτη ευθυβολία και πυκνότητα όσο και τη σαφήνεια της διατύπωσης του, ολόκληρο το αμερικανικό εγχείρημα του Ρόμπερτ Φρανκ.

Αλλά και αν το θέλετε κάντε τη σύγκριση ανάμεσα στο βιβλίο του Φρανκ και τις εικόνες της Αμερικής όπως αυτές υπάρχουν στη συλλογή “America in Passing” του Μπρεσόν. Εδώ είναι πραγματικά η πιο καταλυτικά συντριπτική σε βάρος του Φρανκ σύγκριση. Χωρίς το φτηνό σεντιμενταλισμό της κατάχρησης από τον Φρανκ της αμερικανικής σημαίας, ο Μπρεσόν κατάφερε να δημιουργήσει απείρως εμβληματικότερες εικόνες της Αμερικής από τον υπερεκτιμημένο Φρανκ.

Leave a comment

Filed under Robert Frank