Category Archives: Helmut Newton

Τσικνοπέμπτη (Helmut Newton)

eb728d022580bf545bef4da3df823b32

Leave a comment

February 12, 2015 · 7:23 pm

Helmut Newton: η Cadillac* της Φωτογραφίας!

Polyptych-Helmut-Newton-Lucas-Cranach-WBΗ ευφυΐα παρεξηγιέται εύκολα. Και παρεξηγιέται γιατί ξεκαλουπώνει το μυαλό το αγκυλωμένο σε στερεότυπες αντιλήψεις. Δέστε για παράδειγμα τον Helmut Newton: υπάρχουν οι αναμενόμενοι πουριτανοί που τον αφορίζουν σαν ελεεινά φτηνό πορνογράφο αλλά υπάρχουν και οι εξίσου ελεεινά φτηνοί που τον απολαμβάνουν σαν τέτοιο, σαν πορνογράφο δηλαδή-στη τελευταία κατηγορία ανήκουν τύποι ρηχοί και κλούβιοι, σαν τον Κωστόπουλο ας πούμε, που νομίζουν πως όπου δεις ρόγα είναι μια καλή αφορμή να εξυμνήσεις τον-καλλιτεχνικό και καλά!-ερεθισμό! Προφανώς δεν μπορούν να δουν κάτι άλλο από την επιδερμίδα μιας εικόνας.

Σαχλαμάρες! Ο Χέλμουτ Νιούτον μπορεί να διαχειριζόταν ένα υλικό που στους περισσότερους από μας φαντάζει τολμηρό, για τον ίδιο όμως, που αγαπούσε τη ζωή σαν αφορμή για εξύμνηση, με πολλούς τρόπους, του έρωτα, δεν είχε τίποτα το ιδιαίτερα φορτισμένο που να τού καθηλώνει το λογικό ή να τού εξάπτει περισσότερο από όσο συμβαίνει σε νορμάλ καταστάσεις το θυμικό. Νηφάλιος, αυτοκυρίαρχος, ακομπλεξάριστος άνθρωπος, ανοιχτόμυαλος, ενστικτώδης και ώριμος στα ερωτικά όσο ένας χορτασμένος και όσο ένας ανίδεος που κάνει ανυποψίαστος τη ζωή του, χωρίς να γνωρίζει ότι το σεξ σε μερικούς έχει και πλευρές ενοχής.

Ο πηγαίος και αυτοσχεδιαστικά ευρηματικός Νιούτον. Η χαρά της ζωής στα πιο ανεπιτήδευτά της, στα πιο ζωηρά της, στα πιο διασκεδαστικά της.

Ο πηγαίος και αυτοσχεδιαστικά ευρηματικός Νιούτον. Η χαρά της ζωής στα πιο ανεπιτήδευτά της, στα πιο ζωηρά της, στα πιο διασκεδαστικά της.

Το ότι είναι παρεξηγημένος από μεγάλη γκάμα ανθρώπων ασφαλέστατα δεν είναι δικό του πρόβλημα, γιατί ο ίδιος δεν θόλωσε ποτέ τα νερά με κουτοπόνηρες καλλιτεχνικές ασάφειες. Η ειλικρίνεια του ήταν πάντα αφοπλιστική και τη συνδύαζε πάντα με άδολο, καλοπροαίρετο χιούμορ. Όχι υπαινικτικό-αυτές είναι κουλτουριάρικες δυσκοιλιότητες-αλλά ευθύ και άμεσο. Σαν καλαμπούρι αντροπαρέας σε κωλοπετσωμένη γυναίκα που δεν χαμπαριάζει Χριστό.

Αυτό που με ξένιζε πάντα είναι πόσο οι δυσανεκτικοί κουλτουριάρηδες σνομπάριζαν αυτόν τον σπουδαίο ανεπιτήδευτο δημιουργό και κατέτασσαν το έργο του στα αξιοκατάκριτα είδη φωτογραφίας όπως μόνο η στεγνή, άνυδρη ακαδημαΐλα τους ξέρει να ταξινομεί. Εγώ, που ποτέ μου δεν ήθελα να ανήκω σ’αυτή την αιθεροβάμονα και υψηλόφρονα ράτσα των κουλτουριαραίων, από την πρώτη στιγμή που γνώρισα το έργο αυτού του ρηξικέλευθου δημιουργού γοητεύτηκα από την ανεπιτήδευτη ακριβώς προσωπικότητα και τον ειλικρινή χαρακτήρα της τέχνης του, που δεν ακκιζόταν και δεν ξιπαζόταν. Διαχειρίστηκε τον ερωτισμό ερωτικά, με θέρμη και με ψυχική εμπλοκή-σωματικά ποτέ: διάβασα κάποτε σε μια συνέντευξη του ότι θα ήταν αστείο να διαπλέκεται ερωτικά με τα μοντέλα του, αφού ήξερε ότι αυτό που ζητούσε από αυτά ήταν η διαχείριση της σπουδαίας ομορφιάς τους για εικονογραφικούς και μόνο σκοπούς. Ήταν αρκετά χορτασμένος από συντροφικό, αμοιβαίας τρυφερότητας σεξ και δεν είχε ανάγκη να πέσει-τουλάχιστον όταν πια ήταν ώριμος-στο θνησιγενές και λίγο του απνευμάτιστου εφήμερου. Η σύντροφος του για 56 ολόκληρα χρόνια, η June Newton,γυναίκα όμορφη, με πλήρη συγκροτημένη προσωπικότητα,  ήταν επάξια η μόνη ερωτική του μούσα.

Με την ανάρτηση αυτή, αυτό που θέλω να αναδείξω είναι ότι ναι μεν ο Νιούτον ήταν ένας ενστικτώδης και πηγαίος δημιουργός πρωτότυπων εικόνων αλλά δεν ήταν μόνο αυτό. Είχε μεγάλη εικονογραφική κουλτούρα που μπορεί να ξεκινούσε από τη τόσο γόνιμη περίοδο του μεσοπολέμου στη Γερμανία-νομίζω ότι ο εμβληματικός “Γαλάζιος Άγγελος” του  Sternberg αλλά και η εξπρεσσιονιστική ζωγραφική του Otto Dix, του Kirchner, του Beckmann, μαζί με τα πρώτα του ερωτικά βιώματα στην πόλη του πιο φορτισμένου του πιο βαριού ερωτισμού, του μοιραίου και περιπαθούς μεσοπολεμικού Βερολίνου, του διαμόρφωσαν τις κατευθυντήριες γραμμές της εικονοποιΐας του. Αλλά ένας τέτοιος ευφυής και αισθαντικός άνθρωπος ήταν δεκτικός και σε χρονικά απώτερες επιρροές που τις μετέπλαθε με τον ασυναγώνιστο δικό του τρόπο σε νέας κοπής εικόνες, που πολύ αχνά προδίδουν τη μυστική τους προέλευση. Το ίδιο δηλαδή όπως ο Τιτσιάνο επηρεάστηκε από τον Τζιορτζιόνε, ο Ρούμπενς από τον Τιτσιάνο, ο Κουρμπέ από τον Ρούμπενς,ο Μανέ από όλους τους προηγούμενους και πάει λέγοντας.RokebyVenus-Helmut-Newton-WB-FF

Ασφαλώς είναι φανερή η επιρροή του Βελάσκεθ στο σπουδαίο παριζιάνικο γυμνό του Γερμανού μάστορα. Όμως δεν υπάρχει τίποτα το δουλικό στη νέα εικόνα που ορισμένως είναι μια εικόνα της εποχής μας, απογυμνωμένη από τις μυθολογικές προφάσεις και μακριά από κάθε υποψία ακαδημαϊκής αισθητικής. Είναι μια επικαιροποιημένη Αφροδίτη του τέλους του 20ου αιώνα, ανασφαλής στη κοκεταρία της και ιλιγγιώδης στην κυριαρχία της πάνω στη πόλη. Είναι ενδεικτικό του δημιουργικού πνεύματος του Νιούτον ότι μια πρώτη βερσιόν του έργου διατηρούσε περισσότερα από τα στοιχεία του εμβληματικού έργου του Βελάσκεθ αλλά και εδώ η ανατροπή, που έρχεται μέσα από το σκαμπρόζικο, ψιλοανωμαλίστικο χιούμορ του είναι ριζικήartwork_images_424910841_285580_helmut-newton

Η ιδέα αντί για τον καθρέπτη να βάλει την οθόνη της τηλεόρασης δείχνει πόσο η αναπροσαρμογή είναι ευρηματική.

Mary Ellen Strom λέγεται η ξεδιάντροπη αντιγραφέας του αριστουργήματος του Βελάσκεθ. Μα ούτε ένα εύρημα! Ένα τόσο δα ευρηματάκι!

Mary Ellen Strom λέγεται η ξεδιάντροπη αντιγραφέας του αριστουργήματος του Βελάσκεθ. Μα ούτε ένα εύρημα! Ένα τόσο δα ευρηματάκι!

Η καλή γνώμη που σχημάτισα απ’την αρχή για τον Νιούτον βασίστηκε στις ωραίες στυλιζαρισμένες εικόνες του που σαφέστατα έχουν βερολινέζικη καταγωγή.photography_elsa_peretti_new_york_1975_by_helmut_newton_edited-1

Μια εικόνα σαν αυτή της Elsa Perretti στη Νέα Υόρκη δεν είναι τυχαία δημιουργία. Έχει πυκνή εμβληματικότητα και προορίζεται να ζήσει στον αιώνα τον άπαντα γιατί το στυλιζάρισμά της είναι σοφό, οικονομικό και στοχαστικό: μορφικά και νοηματικά στοχαστικό. Η Μητρόπολις σαν ονείρωξη.Μέσα στην απολυτότητα της απλότητας της η εικόνα αυτή ασπαίρει από πολυτασικό οργασμό. da-maxim-s-dalla-serie-sleepless-nights-paris-1978orig_main

Η εμπέδωση των κατακτήσεων του σουρρεαλισμού είτε αυτός έρχεται απ’τον Magritte είτε από τον Bunuel είτε από τον Cocteau είναι τόσο πλήρης ώστε να είναι ολόφρεσκα καινούργιες οι νέες εικόνες που μας δίνει. Το χιούμορ, το άκακο εικαστικό βίτσιο-ένα είδος εικονοπαίγνιου μόνο και τίποτα άλλο, τίποτα νοσηρό και αρρωστημένο. Polyptych-Helmut-Newton-Lucas-Cranach-WB

Για όσους έχουν τύχει να δουν τα μνημειώδη “Μεγάλα Γυμνά” του η εντύπωση που δίνεται είναι αληθινά καταλυτική. Έχουν μια τοτεμική ωραιότητα. Σαν μεγάλες Θεές. Δυστυχώς ο πολύ κόσμος δεν είναι πολύ εξοικειωμένος με μια λιγότερο δημοφιλή πλευρά της Ευρωπαϊκής Τέχνης: τα μεγάλα, μνημειακά γυμνά της Αναγεννησιακής Γερμανικής Τέχνης. Δεν είναι εξιδανικευμένα κατά τον αρχαίο ελληνικό τρόπο. Ένσωματώνουν γοτθικές και υστερογοτθικές μνήμες μέσα τους. Δεν μοιάζουν ιδιαίτερα ελκυστικά. Αν όμως κάποιος τα προσέξει θα δει ότι και στυλ έχουν-κατ’εξοχήν!-και σπουδαία τεχνική. Τα κορίτσια του Cranach,  του Dürer,  του Hans Baldung Grien, είναι ψιλόλιγνα, λυγερά βόρεια κορίτσια με λεπτά, μακριά πόδια ακριβώς όπως και αυτά του Νιούτον. Είμαι σίγουρος ότι αυτό το εικονογραφικό παρελθόν είχε υπόψη του-ασυνείδητα έστω, πάντως είναι σίγουρο ότι στο DNA του κυκλοφορούσαν αυτές οι βόρειες Κόρες.Diego_Velázquez_-_Las_Meninas_or_The_Family_of_Philip_IV_-_WGA24447

Στη φωτογραφία αυτός που επεχείρησε να κάνει ένα remake του απόλυτου αριστουργήματος της ευρωπαϊκής ζωγραφικής, του Las Meninas του Βελάσκεθ,  ήταν ο Joel Peter Witkin. Τολμηρό ότι το αποφάσισε, αδιέξοδο όμως που το επιχείρησε: προσάρμοσε τα συνήθη στοιχεία της εικονοποΐας του στη βασική δομή του έργου. Καμιά έκπληξη. Δέστε όμως πόσο ευφυώς ανέγνωσε το άμωμο αυτό έργο και πόσο αληθινά δημιουργική είναι η δικιά του προσαρμογή που σχεδόν δεν θυμίζει τίποτα από το Las Meninas!HELMUT-NEWTON-

Αυτό που ο Βελάσκεθ μας έκρυψε, δηλαδή τον καθρέπτη πάνω στον οποίο αντακλάται ό,τι ζωγραφίζει, ό,τι δηλαδή βλέπουμε ζωγραφισμένο-ανάμεσα τους και τον εαυτό του, αριστερά πίσω απ’το τελάρο-ο Νιούτον το δείχνει.  Και όχι μόνο αυτό αλλά εμπλουτίζει την εικόνα με ένα πρώτο πλάνο, που ο Βελάσκεθ με τη δικιά του ιδιοφυή επιλογή το δείχνει σαν  αντανάκλαση του βασιλικού ζευγαριού σε ένα καθρέπτη στο βάθος. Ομολογώ ότι ένα τέτοιο ευφυές remake ενός δυσπρόσιτου για αναδιανομή αριστουργήματος δεν έχω ξαναδεί. ΑΝΑΣΥΝΘΕΤΕΙ εδώ ο Νιούτον. Οι πρωταγωνιστές του έχουν διαφορετικές θέσεις από εκείνες του μεγάλου Ισπανού δημιουργού αλλά το πνεύμα του είναι εδώ ακλεραιο: υμνείται η εικονοποιητική στιγμή, η στιγμή της δημιουργίας γι’αυτή τη στιγμή που είναι και εμβληματική όλων των δημιουργικών στιγμών ολόκληρης της ζωής του.

Ο Νιούτον είναι μια αληθινά συναρπαστική περίπτωση καλλιτέχνη. Είναι ο λαγαρός δημιουργός που δεν τον αγχώνει η μεγαλοστομία της στείρας ακαδημαϊκής τέχνης. Απολαμβάνει κάθε δημιουργική στιγμή όσο το πιτσιρίκι το παιχνίδι του. Δεν πουλάει μούρη και δεν σηκώνει το φρύδι απειλητικά σαν γιαταγάνι που σφάζει. Οι αληθινοί δημιουργοί δεν ήταν ποτέ αγχωμένοι προικοθήρες της τέχνης, αγέλαστοι και υπολογιστικοί.

*Ο Helmut Newton πέθανε όταν έχασε τον έλεγχο της Κάντιλακ που οδηγούσε-έμφραγμα;-στο Χόλυγουντ. Ακόμη και ο θάνατος του ήταν απόλυτα συμβατός με τον όλο τρόπο ζωής του!

Leave a comment

Filed under Helmut Newton, Ιστορία της Φωτογραφίας