Category Archives: Charles Marville

Ο μεγαλόσχημα κουτοπόνηρος κος Szarkowski

06jpwinogrand3-master675

Δυό καραγκιόζηδες της αμερικανικής φωτογραφίας-ο φανφαρόνος Szarkowski και ο Garry Winogrand-και καλά φωτογράφος!- σε ένα αντάξιο της ελαφρότητας τους ενσταντανέ από τον Lee Friedlander

Ο άνθρωπος βέβαια έχει πια “συγχωρεθεί”, οπότε το κύριος μπορεί να μοιάζει άτοπο αλλά η αλαζονική φιλαυτία του μακαρίτη Σαρκόφσκι πολύ θα τη χαίρονταν τέτοια μεταθανάτια προσφώνηση. Ακούω λοιπόν από δω κι από κει διάφορα για τον, τελικά απολύτως αδιάφορο για την ουσία της Φωτογραφίας λίγο, δικτατορικής ιδιοσυγκρασίας περιβόητο παράγοντα της Φωτογραφίας.  Αλλά πολλά πράγματα δεν μού κάθονται καλά με τη περσόνα του σαν αληθινού-και καλά!- ταγού της αυτής της παρεξηγημένης αλλά και τόσο βάναυσα κακοποιημένης-πρώτα απόλα από αυτόν τον ίδιο-Τέχνης.

marville_06

Πενήντα και χρόνια πριν απ’τον Atget ο Charles Marville μπορούσε να φωτογραφίζει κλάσεις αρτιότερες και αισθαντικότερες εικόνες  από τον αδέξιο πρώτο.

Σαν φωτογράφος-έτσι μας πλασαρίστηκε αρχικά στο βιογραφικό του-ήταν ένας μετριότατος με ελάχιστο έργο και με ασαφή και συγκεχυμένη στυλιστική κατεύθυνση. Η σύγκριση με τον προκάτοχο του, τον “παγκόσμιο”, “τον οικουμενικό”  Edward Steichen είναι πραγματικά συντριπτική σε βάρος του. Πολυτάλαντος ο δεύτερος, απίστευτα δημιουργικός και παραγωγικός όσο ελάχιστοι στην Ιστορία της Φωτογραφίας, υπήρξε μία αληθινά τιτάνια μορφή σε κάθε δράση του και δραστηριότητα του. Το έργο του σε κάθε τομέα δράσης του μπορεί να γεμίσει κάποιες δεκάδες τόμους. Ο Στάιχεν είχε ένα μόνο μειονέκτημα-το μεγάλο πλεονέκτημα των αληθινά παραγωγικών ανθρώπων της εικόνας-τα λίγα λόγια. Το ακριβώς αντίθετο ήταν το συγκριτικό πλεονέκτημα του Σαρκόφσκι. Η γλώσσα του πήγαινε ροδάνι! Και στο γραπτό και στο προφορικό λόγο. Απίστευτα χαρισματικός σ’αυτό το τομέα. Στο τομέα Λόγος. Κούφιος Λόγος επί του προκειμένου. Μπορεί να ήταν ένας απελπιστικά μέτριος φωτογράφος, μπορεί να είχε ένα εξίσου απελπιστικά φτωχό ακαδημαϊκό βιογραφικό-(η σύγκριση με τον Beaumont Newhall, το πρώτο επιμελητή του φωτογραφικού τμήματος του ΜοΜΑ, του Μουσείου Μοντέρνας Τέχνης της Νέας Υόρκης, εκεί δηλαδή από όπου ο Σαρκόφσκι άσκησε την αλαζονικά δικτατορική και κατά συνέπεια καταστροφική του εκείνη επίδραση που στιγμάτισε και συνεχίζει να στιγματίζει ακόμη-είναι αληθινά τραγική για το καημένο το μέντορα του απογοητευτικά λίγου Γουίνογκραντ). Μπορεί να μη κατείχε με επάρκεια τη τέχνη της Φωτογραφίας  αλλά το ταλέντο του λόγου-που όλοι ξέρουμε ότι μπορεί να σε οδηγήσει παντού: από τη πολιτική μέχρι τη διεύθυνση πολυτελούς οίκου ανοχής-το είχε, το επιδείκνυε και φυσικά το εκμεταλλευόταν όσο μπορούσε πιο ιδιοτελώς παραγωγικά.

003710553c6ec974762f49b3ac614b7a

Charles Marville: Ριψοκίνδυνα σοφιστικέ εικόνα μεγάλης ευρηματικότητας, οικονομίας αλλά και ευαισθησίας.

Όταν ανέλαβε λοιπόν  τη διεύθυνση της επιμελητείας στο ΜοΜΑ έβαλε σαν σκοπό της ζωής του να αναδείξει τον εαυτό του σαν ρηξικέλευθη προσωπικότητα που καινοτόμησε σε κάθε τομέα δράσης του. Η πάση θυσία καινοτομία έγινε πια αυτοσκοπός. Θα μπορούσε βέβαια να επιλέξει άλλους σκοπούς σαν αυτοσκοπούς. Ακόμη και άλλης,πιο ουσιαστικής ή έστω πιο πειστικής και θεμελιωμένης μορφής καινοτομίες που να συνδυάζονται  με την πάντα ζητούμενη υψηλή ποιότητα, την αρτιότητα, το καλλιτεχνικό βάρος και κύρος. Ποιότητες όμως δύσκολες και μάλλον αντιδημοφιλείς συγκριτικά με τη κλούβια, άσκοπη και άστοχη καινοτομία και το συνήθη τζερτζελέ που τις περισσότερες φορές αυτή ενσωματώνει σαν πυροτεχνική δραστηριότητα εντυπωσιασμού. Αναζήτησε λοιπόν τη καινοτομία όπως αυτός με τη μικρή του στενή θεώρηση των πραγμάτων-αυτήν που τέλος πάντων τού επέτρεπε η περιορισμένη του συγκρότηση και αναζητώντας την ανακάλυψε-ω του θαύματος!-την ανακάλυψε σε εντελώς δεύτερης διαλογής φωτογράφους και που, ως μη όφειλε κιόλας,  μόνο αυτούς προώθησε και ανέδειξε. Μέτριες στη συντριπτική τους πλειοψηφία περσόνες-για να μπορεί να τις έχει του χεριού του και να τις καθοδηγεί κατά τα δικτατορικά του κελεύσματα. Όλες αυτές οι περσόνες είχαν, ίσως όχι συμπτωματικά, πάνω κάτω ένα κοινό χαρακτηριστικό: την αγάπη για το νοσηρό, το κάπως εκκεντρικό από τη μια και από την άλλη μια ανεπάρκεια στην αντίληψη της μορφής και μια αδυναμία στο να διατυπώνουν τα εικονογραφικά τους δοκίμια με μορφική σαφήνεια και καθαρότητα-εκτός και αν κινούνταν στη σφαίρα του ναϊβισμού όπως η καημένη η Diane Arbus. Στο προγραμματισμό του επιμελητή δικτάτορα ήταν η στοχευμένη υποβάθμιση της συγκαιρινής του ευρωπαϊκής ή άλλης εκτός των ΗΠΑ φωτογραφίας αλλά και η συστηματική αγνόηση των ζώντων τότε ακόμη δασκάλων της-με την αληθινή και ουσιαστική έννοια της λέξης δάσκαλος και όχι όπως αυτή απαξιώθηκε με περσόνες σαν του φαιδρού Γουίνογκραντ ή των μεταπρατών του οπαδών του-μαθητών του και καλά! Ο Μπρεσόν, ο Κερτέζ, ο Κουντέλκα αλλά και όσοι μάστορες Αμερικανοί είχαν ευρωπαϊκά χαρακτηριστικά με την υψηλή αισθητική τους και την απαράμιλλη τεχνική τους, περιθωριοποιήθηκαν από το συμπλεγματικό μένος του επιμελητή-δικτάτορα.

rue_de_constantine_paris_by_charles_marville

Το 1850 ο Marville δεν ήταν μόνο ένας πρωτοπόρος αλλά και ένας αισθητικά άρτιος δημιουργός εικόνων. Μετά από πενήντα-εξήντα τόσα χρόνια τί ακριβώς μπορεί να ήταν ο αδέξιος μιμητής του συνεχιστής του Atget; Η οπισθοφυλακή του αξιέπαινου-δεν το αρνιόμαστε αυτό-αφελούς ερασιτεχνισμού.

Δέστε όμως και αυτό! Τη περίπτωση της ανάδειξης του Atget.  Το έργο αυτού του μεγάλου ναΐφ φωτογράφου έχει αναμφισβήτητα την αξία του-κυρίως αρχειακή και μάλλον δευτερευόντως καλλιτεχνική. Συγκριτικά τουλάχιστον με τον απείρως καλλιτεχνικότερο, αρτιότερο και άρα ανταγωνιστικότερο  Charles Marville. Ανάμεσα στους δύο αυτούς φωτογράφους του Παρισιού ο Marville είναι ο ασύγκριτα σημαντικότερος από κάθε άποψη-ακόμη και ότι προηγείται χρονολογικά κατά μισό και πάνω αιώνα του Ατζέ είναι ήδη ένα στοιχείο που τον καθιστά ηρωικότερο σαν μορφή, αφού δούλευε σε συνθήκες πρωτοπορίας και όχι ναϊβίστικης οπισθοδρομικότητας όπως ο γραφικός πια και εκ των πραγμάτων αφασικός-εκτός φάσης δηλαδή-νεώτερος του. Γιατί αυτή η επιλογή του δευτερότερου ποιοτικά Ατζέ; Προφανώς για να μετριαστεί η ποιοτική διαφορά που χώριζε τον Μαρβίλ συγκριτικά με τους αντίστοιχους φωτογράφους των ΗΠΑ, με τους οποίους η όποια σύγκριση είναι καταθλιπτικά συντριπτική και εδώ. Αλλά και κάτι άλλο πιο πρακτικό. Έχοντας εξασφαλίσει το μεγαλύτερο μέρος του ΠΡΩΤΟΤΥΠΟΥ υλικού του Atget το MoMA μπορούσε να σπεκουλάρει οικονομικά σε μιά δυνητικά κερδοφόρα πρώτη ύλη, κάτι που τού ήταν αδύνατο να το κάνει με τον κλάσεις αξιολογότερο Μαρβίλ αφού εκείνο το υλικό, σαν παραγγελία του ίδιου του Γαλλικού Κράτους ήταν στην ακεραιότητα του δεσμευμένο στα κρατικά αρχεία και την Εθνική Βιβλιοθήκη της Γαλλίας. Από κει και πέρα ένα συστηματικό μάρκετινγκ-κάτι στο οποίο ήταν πάντα μανούλες οι αμερικανοί-θα εξασφάλιζε την προβολή που ουσιαστικά θα δικαίωνε μια επένδυση.Είναι χαρακτηριστικό ότι η έκδοση του ΜοΜΑ για τον Atget, που την επιμελήθηκε ο ίδιος ο Σαρκόφσκι αναπαράγει εικόνες ΑΠΟΚΛΕΙΣΤΙΚΑ από τις συλλογές του Μουσείου, παρόλο ότι και τα παριζιάνικα μουσεία δεν υστερούν σε πλούτο πρωτότυπων εικόνων του σπουδαίου αυτού ναϊφ φωτογράφου. Αυτό που θέλω να πω είναι ότι με τη δυσανάλογη προβολή που δίνεται στον Atget, μόνο και μόνο γιατί μιά συγκυρία έφερε το μεγαλύτερο μέρος της αυθεντικής του εργασίας να έχει περάσει στην ιδιοκτησία του ΜοΜΑ, να δημιουργείται μια στρεβλή εικόνα ότι το Παρίσι φωτογραφήθηκε αυθεντικά και καλύτερα σχεδόν μόνο απ’τον ναΐφ αυτό ερασιτέχνη φωτογράφο. Λάθος, μεγάλο λάθος αν το κάνει ένα Μουσείο και κάποιος που θέλει να δηλώνει ιστορικός της Φωτογραφίας. Είναι σαν να θεωρούμε τον Albert Marquet σημαντικότερο και κρισιμότερο μέγεθος και όνομα απ’τον Camille Pissarro. Στα συμφραζόμενα της ημιμάθειας και της ταπεινής σκοπιμότητας αυτά ίσως μπορεί να παραβλεφθούν κάπως, πάντως από πιο υπεύθυνες λογικές είναι ασυγχώρητα λάθη, αν όχι εγκλήματα καθοσιώσεως, ειδικά αν τα καθοδηγεί η σκοπιμότητα.

0_143868_50078064_xxxl

Charles Marville: Η ευθυβολία της αρμονικής σύνθεσης και της σίγουρης όσο και ανεπίληπτης τεχνικής

Έχω ξανά αναφερθεί σε τέτοιες σκοπιμότητες και με άλλη αφορμή( δες εδώ). Τώρα όμως που ο εθνικιστής Donald Trump προωθεί έναν επιθετικού χαρακτήρα απομονωτισμό στη πατρίδα του, αυτά τα φαινόμενα που περιγράφω σ’εκείνο το άρθρο-σε ανύποπτο μάλιστα χρόνο!- θα επιταθούν και θα λάβουν παροξυσμική χροιά.

3209-137-web-1

Charles Marville: Το αδιανόητο θαύμα! Ένα ασύγκριτο φωτογραφικό αριστούργημα του μεγάλου Μαρβίλ, ένα πρώτο, δειλό δοκίμιο της αισθητικής του Δρόμου, σε μια στοχαστική του εκδοχή στο πνεύμα του μεγάλου Corot! Υπόκλιση παρακαλώ!

Για να συνοψίσουμε: δεν πιστεύουμε σε Πάπες τής Φωτογραφίας. Κρίνουμε τα πράγματα μόνοι μας με τα δικά μας μάτια και όχι μέσα από τα διαχεόμενα κλισέ των λογής παρατρεχάμενων, όποια ιδιότητα και αν θέλουν αυτοί οι τελευταίοι να επικαλούνται. Μπορεί να έχουν συνηθίσει να δέχονται αδιαμαρτύρητα τα αλάθητα των Παπών αλλά εμείς που έχουμε τη κουλτούρα της αμφισβήτησης αλλά και ένα αληθινά ασκημένο μάτι για να βλέπουμε που βρίσκεται το ψέμα σαν ασχήμια μπορούμε να ξεχωρίσουμε τη ρηχότητα αλλά και την απάτη των παπικών τους διακηρύξεων.

Υ.Γ. Σαν εικονογράφηση στο σημερινό άρθρο θα βάλουμε ΑΠΟΚΛΕΙΣΤΙΚΑ  φωτογραφίες του άδικα απαξιωμένου Charles Marville. Ετσι για να κρίνετε μόνοι σας την ασύγκριτη ποιότητα αυτού του άδικα σχετικά άγνωστου στους περισσότερους από μας ονόματος-θα επιστρέψω κάποια στιγμή κάνοντας και σχετική ανάρτηση γι’αυτόν.

Υ.Γ.2 Ποιο είναι ακριβώς το θέμα από δω και πέρα; Μα να αποδομηθεί ευρύτερα αυτός ο απίστευτα ρηχός σκουπιδοσυλλέκτης που ήθελε να το παίξει μέντορας της παγκόσμιας Φωτογραφίας και να γίνει μια επανεκτίμηση των πεπραγμένων του, αφού αποδεικνύεται πως ό,τι προώθησε δεν στηρίχθηκε σε σίγουρα και ασφαλή καλλιτεχνικά, πνευματικά και αισθητικά κριτήρια αλλά ιδιοτελώς μικροπρεπή ή επισφαλή.

Υ.Γ.3 Για το ρόλο του Σαρκόφσκι στη περίπτωση του από κάθε άποψη απερίγραπτου Γουίνογκραντ δέστε τεκμηριωμένη ανάλυση εδώ.

Leave a comment

Filed under Charles Marville, Donald Trump, Garry Winograd, Γκάρυ Γουίνογκραντ, Ιστορία της Φωτογραφίας, John Szarkowski