Category Archives: August Sander

August Sander

108cover_thumb[2]Οι ταξινομήσεις-τουλάχιστον στη φωτογραφία-πάνω απόλους βολεύουν τον παρασιτικό κόσμο που λέγεται Κριτική και Ιστορία της φωτογραφίας. Τους διευκολύνουν να κατηγοριοποιούν τα πράγματα για να έχουν έτοιμα τα τσιτάτα του ακαδημαϊκού εφέ τους.

Χρόνια τώρα ακούω, διαβάζω για τον ντοκουμενταρίστικο χαρακτήρα της σειράς πορτραίτων του σεπτού Γερμανού πατριάρχη της φωτογραφίας August Sander. Εξ αντικειμένου κάθε φωτογραφία είναι έτσι κι αλλιώς-από μηχανική προϋπόθεση-ντοκουμέντο, αφού καταγράφει μηχανικά, άρα πειστικά και με ανυπέρβλητη αληθοφάνεια, οτιδήποτε συλλάβει ο μηχανισμός της κάμερας. Το να λες λοιπόν ότι μια φωτογραφία είναι ντοκουμενταρίστικη ως ένα βαθμό είναι μια περιττή ταυτολογία. Το να λες ότι το μνημειακό φωτογραφικό έργο του Sander είναι ντοκουμενταρίστικο-κυρίως-είναι παρανόηση ασυγχώρητη, μπρος στην ολοφάνερη παρεμβατική αύρα του φωτογράφου. Παρέμβαση καθαρά δημιουργικού χαρακτήρα-σκηνοθετικού για να το πούμε αλλιώς-που σαν τέτοια αναιρεί το αδιαμεσολάβητο που απαιτεί η ντοκουμενταρίστικη φωτογραφία.Girl_in_a_Circus_wagon

Υπάρχει συνειδητή καλλιτεχνική πρόθεση από την πλευρά του Ζάντερ και σαν τέτοια είναι κυρίαρχη σε κάθε καλή φωτογραφία του. Προφανώς και δεν διεκπεραιώνει. Προσθέτει μυστήριο στην εικόνα, πολλές φορές με μικρές, ανεπαίσθητες αλλά τόσο καίριες παρεμβάσεις-το κορίτσι του τσίρκου με το χέρι στη κλειδαριά του βαγονιού δεν μπαίνει σε καμιά λογική ντοκουμέντου. Ανήκει στην επικράτεια της τέχνης, των λεπταίσθητων διακυμάνσεων του ανερμήνευτου που μαγεύουν το θυμικό και όχι τη λογική.Der Maler Anton Räderscheidt

Υπάρχει ένα αδιάκοπο, ένα ασίγαστο καλλιτεχνικό πείσμα που δομεί την σκόπιμα απογυμνωμένη εικόνα του-το προαιώνιο αίτημα της Ουσίας-που δίνει μνημειακότητα από τη μια και διαχρονικότητα από την άλλη. Φτάνει στο σημείο-αυτός ο ντουμενταρίστας και καλά φωτογράφος!- να στυλιζάρει με τον τρόπο που θα τόκανε και ένας στυλίστας της μόδας-αριστοτέχνης εξυπακούεται, όχι σαν τις γουορχολιανές σκουπιδολούγκρες- για να δώσει στην εικόνα του μέσω του μινιμαλισμού-προς αυτή την κατεύθυνση πάντα στυλιζάρει-την πειθώ της ολιγόλογης, αφοριστικής σοβαρότητας  Οι εικόνες του δεν έχουν τίποτα από τη ρηχή, επιδερμική λάμψη της μόδας. Η  σκόπιμα παγερή, μελετημένη και μεθοδική αλήθεια της τέχνης του δεν αφήνει περιθώρια στην ελαφρότητα και το κλούβιο ψέμα της να παρεισφρύσουν.August-Sander-Forester’s-Child-Westerwald-1931

Το εύρημα και το συνακόλουθο χιούμορ που το συνοδεύει είναι πανταχού παρόντα σε όλο το έργο του. Και ακριβώς εδώ βρίσκεται και ο ζεστός πυρήνας του ανθρωπισμού αυτού του τόσο κοινωνικά συνειδητοποιημένου καλλιτέχνη. Έζησε σε δύσκολα χρόνια και τα έζησε συνειδητοποιημένος σαν κοινωνικός καλλιτέχνης με βαρύ προσωπικό κόστος. Σε πολλά επίπεδα αυτό το κόστος: από το στενά προσωπικό με τη δοκιμασία από τη φυλάκιση και το θάνατο του γυιού του από το ναζιστικό καθεστώς μέχρι το επαγγελματικό, όπου είδε μεγάλο μέρος του έργου του να καταστρέφεται από το ηροστράτειο μένος των ανόητων στενόμυαλων και εμμονικών καθαρμάτων που μαγάρισαν ιδέες και ξεκλήρισαν συνειδήσεις.Arbeitslos

Για μένα ο Ζάντερ με τη σπουδαία τέχνη του προσωποποιεί και ενσαρκώνει τις καλύτερες στιγμές του ευρωπαϊκού ανθρωπιστικού πολιτισμού αλλά και της γερμανικής πολιτικής κουλτούρας όπως όλοι την ξέρουμε και καταλαβαίνουμε με τον όρο “Δημοκρατία της Βαϊμάρης”: η αληθινά καλύτερη -αν και τόσο σύντομη-και φωτεινότερη στιγμή της Ευρωπαϊκής Πολιτικής Ιστορίας: Δημοκρατία, Κοινωνική Μέριμνα, Ανεκτικότητα, Ελευθερία.

Leave a comment

Filed under August Sander, Ιστορία της Φωτογραφίας