Category Archives: Albrecht Dürer

Στριμωγμένος Θεός

30dec2016-durer-hand-pireos-str-nikosroccos-dsΑπό τα τρία μεγάλα μυαλά της Βόρειας Αναγέννησης, Jan van Eyck-Albrecht Dürer-Hans Holbein ο νεώτερος, ο Dürer έχει αποδειχτεί, χάρη κυρίως στο συγκριτικά μεγαλύτερο αριθμό σχεδίων του, το μακράν αναλυτικότερο. Και κανένα από τα σχέδια του δεν είναι τόσο μαγικά αναλυτικότερο, χωρίς την ελάχιστη υποψία ενοχλητικής, ακαδημαϊκού χαρακτήρα, σχολαστικότητας όσο το εμβληματικό σχέδιο του με τα προσευχόμενα χέρια του αποστόλου.Είναι ένα έργο που έχει καταγοητεύσει εκατομμύρια ανθρώπων και εκατοντάδες γενιές τους διαχρονικά. Θυμάμαι πιτσιρικάς να προσπαθώ-αλίμονο πολύ αδέξια!-να προσεγγίσω σχεδιαστικά αυτό το ανεπίληπτης ομορφιάς έργο και πάντα να σκοντάφτω στην αξεπέραστα εμπεδωμένη αναλυτική του δύναμη, τόσο απαγορευτικά δυσπρόσιτη για ένα έφηβο. Οργωμένο από εκατοντάδες μικρές γραμμές, άλλες με μαύρο μελάνι και άλλες λευκές για τονισμό, όλες λειτουργικές αυτής της πρωτοφανούς, θηριώδους και σοφά υπολογισμένης ανάλυσης αλλά και ταυτόχρονα τόσο λειτουργικές της μυστηριώδους εκφραστικής δύναμης της εικόνας. Είναι ακριβώς έργα σαν κι αυτό που με έκαναν να εκτιμήσω καλύτερα τις αρετές της βόρειας αναγεννησιακής τέχνης και ιδιαίτερα της κάπως υποτιμημένης συγκριτικά με την ιταλική, γερμανικής τέχνης της περιόδου. Γιατί ναι μεν ο Ντύρερ είναι ασυζητητί το αληθινά οικουμενικότερο μυαλό ολόκληρης της γερμανικής αναγέννησης-ο Λεονάρντο ντα Βίντσι του Βορά, όπως προσφυώς έχει χαρακτηριστεί- αλλά και ο Χολμπάιν, ο Cranach, ο Altdorfer, ο Grünewald ή και ονόματα ίσως λιγότερο οικεία στα αφτιά μας όπως του Hans Baldung Grien,  Manuel Deutsch, Wolf Huber, Urs Graff και άλλων με το εξαιρετικά πλούσιο και γλαφυρότατο, ιδιαίτερα το σχεδιαστικό, έργο τους αποδεικνύουν ένα καθόλου αμελητέο συγκροτημένο καλλιτεχνικό στερέωμα της αληθινά υψηλότερης κλάσης.

durer

Άλμπερτ Ντύρερ: Προσευχόμενα Χέρια. Albertina Museum, Vienna

Το μνημειακών διαστάσεων γκράφιτι στην οδό Πειραιώς έχω μάθει ότι ουσιαστικά είναι μια εικαστική παρέμβαση της Ανωτάτης Σχολής Καλών Τεχνών, σε ιδέα και επίβλεψη κάποιου σπουδαστή-Τσάκωνας Παύλος το όνομά του- και εκτέλεση από σχετικό με τη δραστηριότητα τέτοιων μνημειακών τοιχογραφιών συνεργείο,  γι’αυτό και το πολύ υψηλής ποιότητας τελικό αποτέλεσμα. Δεν ξέρω ποιο είναι ακριβώς το ερμηνευτικό σκεπτικό αυτής της προσαρμογής του έργου στο τοίχο της πολυκατοικίας. Η ανάγκη ερμηνείας προκύπτει γιατί αυτή η προσαρμογή έχει το ιδιότυπο της αναστροφής και αντιστροφής της εικόνας και που αντί τα χέρια να δέονται προς τα πάνω-λογικό και αναμενόμενο αν αντιλαμβανόμαστε το Θείο σαν κάτι υπερκείμενο της κεφαλής μας- η σύλληψη του σπουδαστή, που αρχικά ίσως να κινήθηκε από πιο πεζά κριτήρια, μορφικά ας πούμε και όχι ερμηνευτικά, σηκώνει πολύ περισσότερες από μια ερμηνείες και αυτό είναι που κάνει αυτή την ιδιοφυή εικαστική παρέμβαση ακόμη πιο συναρπαστική. Δεν ξέρω ποια ερμηνεία έχει δώσει ο ίδιος ο δημιουργός της ιδέας. Κάπου είχα διαβάσει ότι ουσιαστικά με την αντιστροφή έχουμε και ανάλογη αλλαγή του πρωταγωνιστή: δηλαδή δεν είναι κάποιος θνητός που προσεύχεται αλλά αντίθετα ο ίδιος ο Θεός και ότι με ένα κάποιο τρόπο αυτή η προσευχή και η εσώτερη ανάγκη της να γίνει συναρτάται με την οικονομική κατάσταση που επήλθε με την αφορμή των Μνημονίων. Αν ακολουθήσουμε την ερμηνευτική προσέγγιση που θέλει αυτά τα χέρια να είναι του Θεού η αλλαγή φοράς, κατεύθυνσης των χεριών σε μένα δίνει άλλη, συνεπέστερη προς την επιλεγμένη αυτή κατεύθυνση ερμηνεία. Δεν είναι ο Θεός που προσεύχεται για την ανθρωπότητα-αυτό είναι αντίφαση, αντινομία επί της ουσίας. Η αλλαγή κατεύθυνσης των χεριών σημαίνει ότι όντως ο Θεός προσεύχεται προς την ανθρωπότητα αλλά σαν εξυψωμένης στο ρόλο της Θεότητας πια η ίδια και σαν ταπεινού και εξαρτημένου από αυτή υπηρέτη της πια του ίδιου του θεού(τέρμα πια το κεφαλαίο για τον κύριο 😉 ). Η Ανθρωπότητα σαν υπέρτατη Θεότητα και ο καταργημένος και εκπεσών θεός-ένα έρμαιο της ολικής αδυναμίας του μαμούθ, απομεινάρι από την εποχή των παγετώνων του νου που τη ξέρουμε σαν θρησκευόμενη ανθρωπότητα-πιστός, πρόθυμος και ταπεινωμένα υποτακτικός  υπηρέτης της πια!dureres-hands-pireos-str-nikos-roccos

Έχω πολλές και πολύ διαφορετικές λήψεις και από διαφορετικές χρονικές στιγμές κάθε φορά, αυτής της ανοικονόμητης για τα μέτρα του νορμάλ φακού μου παρέμβασης-δεν είμαι σίγουρος αλλά νομίζω ότι έχω κάνει κι άλλη μία σχετική ανάρτηση ξανά εδώ. Αυτή η νεώτερη εκδοχή που καταθέτω σήμερα-η πρώτη φωτογραφία της ανάρτησης-ουσιαστικά έρχεται να επιβεβαιώσει την ερμηνευτική θεωρία που κατέθεσα, αφού παρουσιάζω τα χέρια του θεού στριμωγμένα ανάμεσα σε ανθρώπινες κατασκευές. Κατά κάποιο τρόπο δηλαδή, εγκλωβισμένα, φυλακισμένα και εκλιπαρώντας κάποιον-οποιονδήποτε!-περαστικό άνθρωπο από εκεί για έλεος και συγγνώμη προς τον οριστικά και τελεσίδικα εκπεσόντα θεό!

Advertisements

Leave a comment

Filed under Albrecht Dürer

Αυτά τα χέρια

hand-ancient-roman-national-archeological-museum-nikosroccosΥπάρχουν εικόνες που ενώ είναι καλές, είναι καταδικασμένες σε άσημο βίο. Είναι γεννημένες προλετάριες κι ας έχουν το κάτι τις τους. Καμιά φορά ψάχνω αφορμές να τις βγάζω απ’την αφάνεια και να που αυτή τη φορά την ωραία αφορμή μού την έδωσε ένα συμπαθητικότατο βιβλιαράκι του πάντα αγαπημένου μου Elliot Erwitt  με τον ευρηματικό τίτλο “Handbook”. Όπως συχνά συμβαίνει σε βιβλία του Έργουιτ δεν είναι όλες οι φωτογραφίες του καλές αλλά το ευρηματικό του editing τους δίνει λόγο ύπαρξης και ζωής-έστω εξαρτημένης στα πλαίσια μιας υποτυπώδους αλλά καθόλα ευχάριστης και τερπνής θεματικής αφήγησης. Να λοιπόν και η δικιά μου πρόταση!ermou-str-hand-urban-still-life-7-11-2008-ds-nvΒασικά με το Ροντέν, τα χέρια, σαν αυτόνομο θέμα, μπήκαν στην επικράτεια του συμβόλου, παρόλο ότι υπήρξαν πολλοί προγενέστεροι του που υπήρξαν ασυναγώνιστοι στην αποτύπωση της εκφραστικής των χεριών-ψάξτε στο διαδίκτυο να βρείτε σχέδια με χέρια του-αδίκως σχετικά άγνωστου στο πλατύ κοινό- Federico Barocci, για να μη γίνω κοινότοπος με την αναφορά σε Leonardo ή Dürer.hands-larissis-rws-hands-railing-sleep-nikosroccosΣτη φωτογραφία δρόμου, στο βαθμό που δεν τραβάς με τηλεφακό, η υπόθεση επικέντρωσης στα χέρια-έστω και αφηγηματικής, όχι δηλαδή κατ’ανάγκη να γεμίσεις το κάδρο σου μ’αυτά, απλά να τους δώσεις πρωταγωνιστικό ρόλο στη κατάσταση ή στην αφήγηση-η υπόθεση λοιπόν επικέντρωσης στα χέρια δεν είναι δα και από τις ευκολότερες. Είμαι σίγουρος ότι υπάρχει πλούσιο υλικό με εκφραστικά χέρια,ποτέ όμως δεν σκέφτηκα να βάλω στο τίτλο αρκετών από αυτές τις φωτογραφίες τη λέξη “χέρι”. Έτσι περιορίζομαι στο να αναρτήσω μόνο όσες φωτογραφίες μού έδειξε το αρχείο.sandwich-rigas-feraios-hand-nikos-roccos-%ce%bd%ce%af%ce%ba%ce%bf%cf%82-%cf%81%cf%8c%ce%ba%ce%ba%ce%bf%cf%82Πάντως μακράν τα πιο αβανταδόρικα για το φωτογράφο χέρια είναι τα ωραία, πότε ρητορικά πότε τρυφερά θωπευτικά των αγαλμάτων. Δεν είναι τυχαίο ότι κυριαρχούν στην ανάρτηση και μάλιστα πολύμορφα.hands-sculpture-goudi-glyptothek-nikosroccosΑλλά κακά τα ψέμματα για ένα φωτογράφο, όσο ωραία είναι τα έργα τέχνης που φωτογραφίζει χέρια σαν τα αληθινά ανθρώπινα και όχι τα ψυχρά πέτρινα ή μπρούτζινα δεν υπάρχουν καλύτερα. Και φυσικά όταν αυτά εκφράζονται με αγκαλιές και χειραψίες είναι η απόλυτη χαρά του ανθρωποκεντρικά σκεπτόμενου φωτογράφου δρόμου.stret-show-milan-duomoshaking-hands-nikos-roccos-%ce%bd%ce%af%ce%ba%ce%bf%cf%82-%cf%81%cf%8c%ce%ba%ce%ba%ce%bf%cf%82Τα τελευταία χρόνια η Αθήνα έχει δεχτεί την επουράνια επίσκεψη των χεριών του ίδιου του Θεού-αυτή είναι η ερμηνεία του δημιουργού του μεγάλου γκράφιτι στην οδό Πειραιώς όπου το θρυλικό σχέδιο του Dürer αναποδογυρίζεται και αντί για χέρια προσευχόμενα γίνονται εκφραστικά κάποιας προστασίας από τη Θεία Πρόνοια!dureres-hands-pireos-str-nikos-roccosΣαν τελευταία επιλογή βάζω-πρέπει κάποια στιγμή να πάω να κοιμηθώ κιόλας και τέλος πάντων η ίδια η ανάρτηση να κλείσει,οι φωτογραφίες που βρήκα είναι κάποιες δεκάδες!-σαν τελευταία λοιπόν επιλογή βάζω τα τρυφερά, παρότι μαρμάρινα, χέρια των δύο μυθικών εραστών, του Έρωτα και της Ψυχής, από το υπέροχο σύμπλεγμα του Κανόβα που αυτή τη περίοδο εκτίθεται μαζί με άλλους σπουδαίους θησαυρούς από το Ερμιτάζ, στο Βυζαντινό Μουσείο και που φυσικά σας συνιστώ ανεπιφύλακτα να επισκεφθείτε!hermitage-exhibition-erospsyche-4-hands-nikosroccosΜιλήσαμε στην αρχή για τη δυνατή, εκφραστική συμβολιστική των χεριών στον Ροντέν. Μέσα σ’αυτό το εξπρεσσιονιστικού χαρακτήρα κλίμα της ροντενικής δυναμικής, χωρίς όμως να είναι ούτε καθ’υποψία ροντενική η εικόνα μου-τραβήχτηκε και η τελευταία φωτό της ανάρτησης, που ουσιαστικά είναι μια απόπειρα σπουδής στην εκφραστική των χεριών, αφού το μοντέλο της φωτογραφίας-που φιλοδοξούσε να γίνει ηθοποιός-αδυνατούσε να ικανοποιήσει έστω και τις στοιχειωδέστερες απαιτήσεις της υποκριτικής εκφραστικής.portrait-of-joel-orton-nikosroccos

Leave a comment

Filed under Albrecht Dürer, Μουσεία, Φωτογραφίες δρόμου, street photography

Την κρείττω τα φωτογράμματα δείξει

self-portrait-dsΜού ζητήθηκε από κάποιους στους οποίους υπέβαλα μια εργασία μου μιά φωτογραφία του προσώπου μου. Τους απάντησα πως ούτε έχω-σας διαβεβαιώ είναι αλήθεια αυτό-αλλά και αν είχα δε θα έδινα. Σαν άνθρωπος που υπηρετώ το ωραίο ψέμα της αληθοφάνειας της Φωτογραφίας-τους είπα- ξέρω πολύ καλά πόσο ανόητο είναι να νομίζεις ότι μια φωτογραφία θα δείξει ή πολύ περισσότερο θα αποδείξει πράγματα για το καθένα μας.

Οι άνθρωποι επανήλθαν στο αίτημα τους, επιμένοντας, σώνει και καλά, να τους στείλω μια φωτογραφία. Τους έστειλα αυτή που αναρτώ σήμερα-νομίζω ότι την έχω ξαναδημοσιεύσει σ’αυτό εδώ το μπλογκ. Διαμαρτύρηθηκαν ότι δεν τους βοηθάω. Και τότε τους απάντησα ότι αυτή η εικόνα, που την αποκαλώ αυτοπροσωπογραφία μου, λέει πολλά και μόνο ελάχιστα υστερεί από όσα λέει το σύνολο του έργου μου στο οποίο κανονικά θα πρέπει ψάξουν να με βρουν όσοι τυχόν δείχνουν το ανόητο και ανούσιο ενδιαφέρον σώνει και καλά να με μάθουν(πτωχαλαζονεία καλλιτέχνου!).

Erasmus-Durer

Working Title/Artist: Erasmus of Rotterdam Department: Drawings & Prints Culture/Period/Location: HB/TOA Date Code: Working Date: 1526 MMA Digital Photo #: DP102202.tif

Τότε θυμήθηκα τον Έρασμο, το μεγάλο αναγεννησιακό διανοούμενο, που δυσαρεστημένος-άδικα, πολύ άδικα!-από το ασύγκριτο πορτραίτο που τού έκανε ο Dürer, φρόντισε να μπει στην επιφάνεια του προσωπογραφικού χαρακτικού, σαν κομψή νύξη δυσαρέσκειας, μιά φράση-επιφύλαξη που παρέπεμπε στην ουσία της προσωπικότητας του: τα ίδια τα συγγράμματα του δηλαδή. “Την κρείττω τα συγγράμματα δείξει”, που σημαίνει: τη καλή μου εικόνα  τα συγγράμματα μου τη δείχνουν-αυτό είναι το μότο του περιώνυμου χαρακτικού του μεγάλου γερμανού καλλιτέχνη-(ερίζεται ποιος τελικά είναι ο υπεύθυνος της ένταξης αυτού του μότο στο χαρακτικό: ο ίδιος ο Έρασμος-που είναι και το πιθανότερο αφού είναι αυτός η αυθεντία στη γνώση της αρχαίας ελληνικής γλώσσας ή ο Ντύρερ, που όμως σαν εικονοποιός και μάλιστα πολύ συνειδητοποιημένος, ειδικά στη παρουσίαση του εαυτού του-μέχρι την εμφάνιση του Ρέμπραντ, είναι ο μεγάλος καλλιτέχνης με τις περισσότερες αυτοπροσωπογραφίες!-είναι λογικό να έδινε μεγάλη βάση στην αναπαράσταση ενός προσώπου με τη τέχνη του). Το πορτραίτο του Έρασμου είναι ένα ασύγκριτο εμβληματικό έργο που με σπάνια πυκνότητα συνοψίζει ολόκληρη την Αναγέννηση και κατ’αυτή την έννοια ο Έρασμος υπήρξε και άτοπος στη κρίση του γι’αυτό το σπουδαίο επίτευγμα και αποδείχτηκε ελάχιστα διαισθητικός και προνοητικός.self-26Προφανώς ο απίστευτα επικοινωνιακός Ντύρερ θα με σιχτίριζε γι’αυτή τη συστηματική άρνηση μου να παρουσιάζω τον αγοραφοβικό εαυτό μου. Είχε τόση αυτοπεποίθηση ώστε να παρουσιάζει τον αντίστοιχο δικό του εαυτό-τόσο αμίμητα ιδιοσυγκρασιακό καμιά φορά!- ακόμη και σαν μετενσάρκωση του ίδιου του Χριστού ή, όχι σπάνια, ακόμη και σαν ευάλωτο από την αρρώστια και τα πρώτα σημάδια του επικείμενου θανάτου του ερωτήματα.Durer_selfporitrait‘Ολα αυτά τι αποδεικνύουν; -γιατί η απαράμιλλη τέχνη του Ντύρερ προφανώς δεν είναι εξαρτημένη από επικοινωνιακά ρηχά παιχνίδια-ότι ή την έχεις την επικοινωνία μέσα σου ή δεν την έχεις και ότι οποιαδήποτε παραπομπή σε “ουσιαστικά” επιχειρήματα του τύπου “Ψάξτε την ουσία μου αλλού” ή “Την κρείττω τα συγγράμματα-εγώ σαν φωτογράφος τα μετέτρεψα σε φωτογράμματα!-δείξει” είναι υπεκφυγές αγοραφοβικές και ενδεχομένως ανασφάλειες που χρήζουν-μπορεί και επείγουσας!- ψυχαναλυτικής έρευνας.

Leave a comment

Filed under Albrecht Dürer, Η τέχνη της προσωπογραφίας