Category Archives: Φακός και Αισθητική Επιλογή

“Στραβοί” κανόνες

Milano-Piazza-Duomo-Shafts-of-Light-Equestrian-Vittorio-Emanuele-Nikos-Roccos-F

Είναι τόσο ανόητο να επιχειρηματολογείς υπέρ των στραβών κάδρων όσο εύκολο είναι και να τα τραβάς-αρκεί ή να μη ξέρεις τί σού γίνεται ή να σε καταπίνει η παραμορφωτική δυναμική του ευρυγώνιου φακού που αδυνατείς να τον τιθασεύσεις.

Κουράστηκα πια να βλέπω στραβά κάδρα και να διαβάζω ανόητη επιχειρηματολογία του στυλ: “δίνει ελαφράδα και δυναμισμό στην εικόνα”(το διάβασα μόλις πριν μια ώρα κάπου-πού αλλού;-στο διαδίκτυο, στο Facebook). Και συνήθως όσοι γράφουν τέτοιες σαχλαμάρες δεν ξέρουν, ούτε μπορούν πολύ πιθανόν, να αντιρροπήσουν το γυρτό θέμα τους ,έτσι ώστε να ισορροπήσει συνθετικά και κατά συνέπεια εννοιολογικά και στο τέλος ακόμη και ψυχικά. Γιατί το στραβό κάδρο είναι καλό μόνο όταν γίνεται λελογισμένη και οικονομική χρήση του και όταν τα συμφραζόμενα του νοήματος που το παρήγαγε ή θα παράξει επιβάλλουν τη προσφυγή σ’αυτόν τον ριψοκίνδυνο εκφραστικό τρόπο. Μ’άλλα λόγια πρέπει να υπάρχει ένα σαφές και σαφώς οριοθετημένο σκεπτικό πίσω από αυτή τη ριψοκίνδυνη επιλογή. Διαφορετικά γίνεται ανούσια μανιέρα που στη πραγματικότητα κρύβει αδυναμίες και εξαρτήσεις και όχι προγραμματικού χαρακτήρα αντιλήψεις όπως αυτάρεσκα καμώνεται ότι ισχυρίζεται ο χρήστης και καταχραστής της.

Στο σινεμά γίνεται συστηματική χρήση του εφέ του στραβού κάδρου-αν συνδυαστεί με κοντραστέ φωτισμό επιτείνει τη δραματικότητα μιας σκηνής και γίνεται έτσι παραστατικότερη η σκοπιμότητα μιας τέτοιας χρήσης όταν αμέσως μετά, στη συνέχεια της αφήγησης επιστρέψουμε στα οριζοντιωμένα λογικά πλάνα, που σημαίνει ότι βγήκαμε από την εξπρεσιονιστική επίταση μιας εκτάκτως δραματικής σκηνής, που φυσικά δεν μπορεί να έχει τη διάρκεια μιας ολόκληρης ταινίας.

Προφανώς και μπορούμε να τραβάμε λοιπόν στραβά κάδρα αν οι εκφραστικές περιστάσεις της στιγμής το επιβάλλουν. Αλλά το κουμάντο πάνω στη στιγμή και στη σκηνή της στιγμής το έχουμε πάντα εμείς και όχι η στιγμή έτσι που να διαιωνίζεται πια σαν μόνιμη επιλογή στραβού κάδρου, που σημαίνει πια ότι δεν είναι καν επιλογή αλλά κατάσταση και ίσως στυλιστική εξάρτηση, ηθελημένη ή πιθανότερα αθέλητη. Εξάρτηση ανομολόγητη συνήθως που τη δημιουργεί ο ευρυγώνιος φακός, αυτό το εκφραστικά ανοικονόμητο εργαλείο που εντυπωσιάζει δυστυχώς και όσους δεν μπορούν να τιθασεύσουν τον αφηνιασμένο του καλπασμό.

Advertisements

Leave a comment

Filed under ...και λίγη Θεωρία!, Italia Felice, Αρχιτεκτονική Φωτογραφία, Φακός και Αισθητική Επιλογή, Milano

Στραβά κάδρα-(Δάσκαλε που δίδασκες)

Thiseion-RWS-WB-DSΌταν κάποτε έκανα τη μαλακία να δείξω αυτή τη φωτογραφία σε κάποιον που μού τον εκθείαζαν σαν αυθεντία στη Φωτογραφία-τώρα πλασάρεται σαν δάσκαλος-έπεσε να με φάει ότι η εικόνα είναι μια εύκολη κατασκευή χωρίς περιεχόμενο. Δεν είχε άδικο αλλά ούτε κι εγώ τη μοστράριζα σαν βαθυστόχαστο έπος αισθημάτων και μεγάλων ιδεών. Το διασκεδαστικό στοιχείο της κατασκευής της βγάζει μάτι και αυτό καλείται να απολαύσει ο θεατής της. Αν και ακόμη δεν γνώριζα την Ιστορία της φωτογραφίας-μιλάμε για την εντελώς πρώτη χρονιά της ενασχόλησης μου με τη φωτογραφία-γνώριζα όμως πολύ καλά την τέχνη των φορμαλιστών της ρωσικής πρωτοπορίας και των αντίστοιχων του Bauhaus και προφανώς από εκεί ίσως κάποια επιρροή. Όμως ήταν τα δυναμικά, δραματικά “στραβά” κάδρα του Αϊζενστάιν και του Χίτσκοκ  που ήταν μια σαφέστερα ισχυρότερη επιρροή-τότε ακόμη σπούδαζα σινεμά.Zappeion-Oblique-Composition-with-children-Old-man-woman-reading-DS

Και η δεύτερη φωτογραφία της ανάρτησης από την ίδια πάνω κάτω περίοδο είναι-ελαφρά μεταγενέστερη ίσως. Αυτή δεν την έδειξα στο… Δάσκαλο. Παρόλο ότι η σύνθεση της είναι επιμελημένη, ισορροπημένη και αρμονική, με χάλαγε ότι έπρεπε σε ένα ανθρωποκεντρικό θέμα να χρησιμοποιήσω ένα τόσο στραβό κάδρο και μάλιστα με τέτοια και τόση παραμόρφωση. Είναι και ο μισητός φακός-ευρυγώνιος και μάλιστα φτηνιάρης ερασιτεχνικός από αυτούς που τότε τους λέγαμε “Κλάψε με”- ευρυγώνιος φακός λοιπόν που τότε εξερευνούσα τις δυνατότητες του αλλά που ποτέ δεν μού πήγαινε σαν αισθητική. Πιθανολογώ ότι αυτή τη φωτογραφία ο Δάσκαλος-θιασώτης του όσο το δυνατό πιο στραβού κάδρου, καθότι φανατικός winogradικός-μπορεί και να την εκθείαζε. Το ίνδαλμα του ακόμη δεν το γνώριζα κι έτσι δύσκολα μπορεί κάποιος να μιλήσει για επιρροή έστω και σαν αντίδραση. Εξυπακούεται ότι ποτέ μου δεν θεώρησα αυτόν τον τρελάρα αμερικανό σοβαρό φωτογράφο που θα άξιζε κανείς να αφιερώσει κάποιο περισσότερο χρόνο από όσο ένας γιατρός σε ένα πτώμα. Έχει το κλινικό της ενδιαφέρον η περίπτωση του, δεν αντιλέγω  αλλά για να γίνει αντικείμενο επιρροής μόνο νοσηροί εγκέφαλοι θα το δέχονταν.

Το κουφό της ιστορίας είναι ότι κάποια χρόνια μετά, ο Δάσκαλος άρχιζε να φωτογραφίζει-α,ξέχασα να το πω, το παίζει και φωτογράφος εκτός από Δάσκαλος- με νυσταλέα αποστειρωτικό φορμαλιστικό οίστρο άψυχα, αναιμικά τοπία, κενά όχι μόνο οποιουδήποτε περιεχομένου αλλά και της άδολης, παιχνιδιάρικης χαράς της καλοσυγκερασμένης φόρμας. Τον φαντάζομαι τον καημένο να ζουλάει τη μηχανή του μπας και του βγάλει εκείνη κάποιο ξύγκι ιδέας που ο ίδιος δεν είναι σε θέση να έχει.Γραφικοί είναι αυτοί οι τύποι και με την αδεξιότητα τους-που προσπαθούν πάση θυσία να την κρύψουν-γίνονται καμιά φορά και χαριτωμένα διασκεδαστικοί.

Leave a comment

Filed under Garry Winograd, Φωτογραφίες δρόμου, Φακός και Αισθητική Επιλογή

Και πού να στηριχτείς; (Διασπορά κατευθύνσεων)

Asakeio-Old-manWB-DS-RΚάθε φορά που βλέπω αυτή τη φωτογραφία, τείνω, αυτή και καμιά άλλη,να τη θεωρώ το προσωπικό μου αριστούργημα. ‘Οταν τη βλέπω μόνο. Κατά ένα περίεργο τρόπο, όσο δεν την βλέπω την ξεχνώ και στη μνήμη μου προβάλλονται άλλες φωτογραφίες, πιο σουξεδιάρηκες, πιο πιασάρικες,  που διεκδικούν με περισσότερη συμβατική πειθώ το τρόπαιο. Αλλά και σε όσους έχω πει αυτή μου την προτίμηση  για τη φωτογραφία της σημερινής ανάρτησης, το θεωρούν σαν μια διάθεση παραδοξολογίας εκ μέρους μου και αρχίζουν κι αυτοί να μού απαριθμούν κι αυτή κι εκείνη και την άλλη, σαν πολύ καλύτερες της.

Όταν με ρωτούσαν με ποιο κριτήριο τη θεωρώ τόσο καλή ώστε να της δίνω τη πρώτη θέση, στην αρχή δεν είχα λόγια και τους απαντούσα ότι αυτό μού λέει η διαίσθηση μου. Διαίσθηση που μού δίνει το απόλυτο δικαίωμα, στο δικό μου υλικό, να είμαι εγώ ο πρώτος και αποκλειστικός κριτής. Με τον καιρό όμως συνειδητοποίησα τι ακριβώς είναι αυτό που με μαγεύει σ’αυτή τη -φαινομενικά μόνο απλή- φωτογραφία. Πρώτα απόλα ο συνειδητός μινιμαλισμός της. Δεν είναι μια busy εικόνα και η πρόσληψη της, σε ένα πρώτο επίπεδο τουλάχιστο, είναι άμεση και εύκολη: ένας ηλικιωμένος που παραπαίει εξαιτίας του ασταθούς βηματισμού του που έχει το προφανές -από την ίδια την εικόνα- αίτιο της στην ηλικία του. Αν προσέξετε όμως καλύτερα θα δείτε ότι παράλληλα με τον γέροντα το ίδιο μετεωριζόμενο και ασταθές είναι και ολόκληρο το σκηνικό που τον περιβάλλει. Ενώ η φόρμα της εικόνας δείχνει άψογη και ρωμαλέα στην οικονομία της και τη σαφήνεια του περιγράμματος της, στη πραγματικότητα καμιά γραμμή δεν πατάει σταθερά στο έδαφος της εικόνας. Δεν υπάρχει ούτε ένα κάθετο στοιχείο. Κι άλλο τόσο ούτε ένα οριζόντιο. Καμιά γραμμή δεν είναι παράλληλη με κάποια άλλη και είτε συγκλίνουν είτε αποκλίνουν. Αλλά όχι μόνο οι γραμμές αλλά και τα επίπεδα. Και τα πραγματικά-π.χ. η περίφραξη με το κιγκλίδωμα, ενώ στη πραγματικότητα είναι παράλληλη με τον τοίχο του Αρσακείου, εδώ δίνει μια ασαφή και απροσδιόριστη σχέση, ένα είδος ασύμπτωτου. Αλλά και τα εικονικά επίπεδα, όπως το τριγωνικό επίπεδο που αντιπροσωπεύει τον ουρανό ενώ υποτίθεται ότι βρίσκει την απάντηση του στο ανάλογο που αντιπροσωπεύει τη γη, το δρόμο για την ακρίβεια, η μεταξύ τους σχέση είναι δυσανάλογη κι ας έχουν αντιστοιχιμένες τις αφετηρίες τους στις γωνίες πάνω και κάτω αριστερά. Ενώ όλα μοιάζουν και τελικά είναι-λόγω υπολογισμένης αντίστιξης- ισορροπημένα, παρόλα αυτά διαισθάνεσαι ότι τα διαπερνά ένα χωροταξικό τικ, μια νεύρωση δομική, μια ανησυχία, που θυμίζει κάπως την απροσδιοριστία του χώρου στα μαγικά τοπία του De Chirico με τη σκόπιμα ασαφή προοπτική. Με τη διαφορά ότι εκεί υπάρχει άπλα και φυσικά υπάρχει το ανακουφιστικό, το μυστήριο μεν αλλά και λυτρωτικό διέξοδο του ορίζοντα. Εδώ αντίθετα όλα είναι κλειστοφοβικά και αδιέξοδα. Και η ηλικία και η κατάσταση του γέροντα δεν προμηνύουν καλά ούτε για τον ίδιο αλλά ούτε και για το τοπίο.

Είναι από τις ελάχιστες στιγμές που πραγματικά απόλαυσα τη χρήση του ευρυγώνιου-τριανταπεντάρη για την ακρίβεια-ενός φακού που γενικά δεν είναι της αισθητικής μου. Εδώ όμως η εξπρεσιονιστική χρήση-πλάγια και ανοδική, με τη προοπτική να γέρνει ανεπαίσθητα αλλά πολύ εκφραστικά προς τα πίσω και λίγο έξω αριστερά της εικόνας- έδωσε ένα υπόκωφα διακριτικό δραματικό αποτέλεσμα, που με κάποιες προσαρμογές, αναγκαίες ανάμεσα σε φωτογραφία και ζωγραφική, θα μπορούσε να θυμίζει τον σπουδαίο αν και κάπως λησμονημένο Lyonel Feininger, τον γερμανοαμερικάνο εξπρεσιονιστή ζωγράφο, που ειδικεύτηκε στο αστικό τοπίο, πατέρα του Andreas Feininger, σημαντικότατου φωτογράφου, κυρίως αστικών τοπίων κι αυτός. Θυμάμαι πολύ καλά ότι τη στιγμή της λήψης συνειδητοποιούσα ταυτόχρονα και την εκφραστική δυνατότητα του φακού και είχα μαγευτεί από αυτή τη διαπίστωση-έπαιζα κάνοντας μεθυσμένα ή λιποθυμικά τραβελινγκ και έδειχνα τόσο αδέξιος, σαν να κρατούσα πρώτη φορά στα χέρια μου μηχανή και δεν ήξερα πώς να τη στηρίξω! Δυστυχώς ήταν ένας φακός που τον αποχωρίστηκα πολύ γρήγορα-δοκιμαστικά μού είχε δοθεί- κι έτσι δεν πρόλαβα να κάνω εκτεταμένη χρήση του και να εξερευνήσω όλη τη γκάμα των δυνατοτήτων του. Σε κοντινά, ανθρωποκεντρικά θέματα πάντως, έχω απαγορέψει στον εαυτό μου δια ροπάλου τη χρήση του ευρυγώνιου αλλά για αστικά τοπία νομίζω ότι είναι ένας αληθινά ιδανικός φακός.

Leave a comment

Filed under Τοπίο, Φωτογραφίες δρόμου, Φακός και Αισθητική Επιλογή

Εικοσιοχτάρης; Πενηντάρης; ή Ογδοντάρης;

Milano (3)

 

Επιλέγω φακό, σημαίνει επιλέγω με ποιους περιορισμούς θα πορευτώ. Είναι λάθος να κάνουμε τη βολική σκέψη ότι η επιλογή φακού είναι επιλογή δυνατοτήτων. Ειδικά όσοι επιλέγουν φακό σχετικά περιορισμένης εστιακής απόστασης, συνειδητά επιλέγουν τα δύσκολα-όχι όμως για τα δύσκολα καθεαυτά αλλά προφανέστατα για αισθητικούς λόγους. Μετά από πολλούς πειραματισμούς έχω κι εγώ καταλήξει βασικά-και όταν λέμε βασικά εννοούμε περίπου το 85% των λήψεων-τον πενηντάρη, τον αποκαλούμενο και νορμάλ. Αισθητικά μου πάει περισσότερο ο ογδοντάρης αλλά οι περιορισμοί του είναι δυσβάσταχτοι και ουσιαστικά σε στέλνει σπίτι σου. Παρόλα αυτά χρησιμοποιώ και τον ογδοντάρη στο 10% περίπου των λήψεων μου-είτε πρόκειται για στούντιο, είτε για δρόμο. Το υπόλοιπο 5%, που σαν 5% είναι η μέγιστη πιθανότητα, η οροφή, διαισθητικά πιστεύω ότι είναι ακόμη λιγότερο και χρησιμοποιείται είτε σε φωτογραφίσεις εσωτερικών χώρων, είτε πολύ πιο  σπάνια-λίγοι το πιστεύουν όταν τους λέω αυτό-σε τοπία, είναι ο αντιπαθέστατος σε μένα αλλά κακά τα ψέμματα στιγμές-στιγμές λειτουργικός εικοσιοχτάρης. Πιο κάτω και πιο πάνω από αυτές τις εστιακές αποστάσεις ούτε χρησιμοποιώ, ούτε με ενδιαφέρει να χρησιμοποιήσω και αν τυχόν κάποιος μού τους χαρίσει θα τους πουλήσω.

 

Ο πενηντάρης είναι ένας σχετικά όχι ιδιαίτερα βολικός για πολλούς φακός. Αν σε κάτι νιώθω τον περιορισμό του είναι το σχετικά περιορισμένο βάθος πεδίου του σε όχι ιδιαίτερα κλειστά διαφράγματα. Αυτό στη φωτογραφία δρόμου και ειδικά αν θέλεις υψηλή ανάλυση, άρα χαμηλό ISO, είναι ένα υπαρκτό και αισθητό πρόβλημα. Είναι ποιες προτεραιότητες βάζεις στις λήψεις σου. Οι δικές μου προτεραιότητες είναι η όσο το δυνατόν μικρότερη παραμόρφωση-να ένας λόγος που αποκλείω εκ προοιμίου κάθε ευρυγώνιο, ακόμη και τον ήπιο τριανταπεντάρη-και αρκετή φωτεινότητα, που σού επειτρέπει να λειτουργείς σε αντίξοες φωτιστικά συνθήκες, αποκλείοντας ΔΟΓΜΑΤΙΚΑ στη φωτογραφία δρόμου το φορητό φλας, που καταστρέφει κάθε έννοια φυσικού φωτισμού.

 

Ο πενηντάρης είναι ένας φακός για ψύχραιμους και υπομονετικούς φωτογράφους. Ποτέ στη ζωή μου δεν υπήρξα ανυπόμονος να συλλάβω τη συγκλονιστική στιγμή. Δεν κυνήγησα το στιγμιότυπο. Αυτό που πάντα πρώτα και κύρια με ενδιέφερε στη φωτογραφία είναι η φόρμα και ο πιο πρόσφορος φακός για να την ελέγξεις είναι μαζί με τον σκανδαλιστικά ελκυστικό αλλά δύσκαμπτο ογδοντάρη-ο πενηντάρης. Εικοσιπέντε χρόνια τώρα ο πενηντάρης είναι ο φακός με τον οποίο διαχειρίζομαι το φωτογραφικό μου όραμα. Ειδικά τα ανθρωποκεντρικά μου θέματα-είτε είναι στο δρόμο, είτε στο στούντιο-στην υπεσυντριπτική τους πλειοψηφία έχουν τραβηχτεί με τον πενηντάρη.

Leave a comment

Filed under Φακός και Αισθητική Επιλογή