Το Ερμιτάζ στην Αθήνα

3nov2016-105-hermitage-entrance-banks-of-neva-nikosroccosΤελικά δεν τα κατάφερα! Εκθέσεις σαν κι αυτή του Ερμιτάζ στο Βυζαντινό Μουσείο τις επισκέπτομαι συνήθως καμιά δεκαριά φορές. Τελικά πήγα μια φορά μόνο! Δύσκολοι καιροί ακόμη και για “άρρωστους” φιλότεχνους!3nov2016-156-hermitage-byzantine-museum-exhibition-skyths-colden-deer-nikosroccos-fvΔεν μάς συμβαίνει συχνά να βλέπουμε τόσο υψηλής ποιότητας έργα τέχνης και μάλιστα από πρωτοκλασάτα μουσεία όπως συμβαίνει να είναι το ασύγκριτο Ερμιτάζ. Μ’αυτή την έννοια επιβάλλονται οι πολλές επισκέψεις, αφού έτσι μπορούμε με την άνεσή μας να δούμε καλά και να μελετήσουμε τον ανθό της ευρωπαϊκής τέχνης χωρίς το άγχος του ταξιδιώτη που πρέπει σε λίγες μέρες να συνδυάσει το βουνό της Τέχνης και τη θάλασσα της διασκέδασης και των αγορών.3nov2016-111-hermitage-byzantine-museum-exhibition-schoolchildren-nikosroccosΠαρόλο ότι δεν έχω ταξιδέψει στη φωτογενή Αγία Πετρούπολη, μού συμβαίνει να ξέρω εξαιρετικά καλά το διασημότερο μουσείο της, το Ερμιτάζ. Πώς και συμβαίνει αυτό; Παλιά ιστορία που ξεκινάει από τα φοιτητικά μου χρόνια ήδη. Στην Αθήνα και τη Θεσσαλονίκη ανοίγουν για πρώτη φορά Σοβιετικά Βιβλιοπωλεία και συχνά-πυκνά κοτσάρουν στη βιτρίνα τους, δίπλα στη μαρξιστική βιβλιογραφία και τη σοβιετική λογοτεχνία, κάποιες αγγλόφωνες εκδόσεις τέχνης-ο ένας και μόνος κρατικός εκδοτικός οίκος που τις αναλάμβανε ονομαζόταν με το εμβληματικό για τη σοβιετική ιστορία όνομα “Αβρόρα”! Οκ, κομουνιστής δεν ήμουν αλλά ο πειρασμός ήταν για μένα μεγάλος. Γιατί; Είχα μόλις διαβάσει μια μονογραφία για τον Ρέμπραντ στα ιταλικά και στις εκατό τόσες εικόνες του βιβλίου έλειπαν μερικά ανεπίληπτης ομορφιάς αριστουργήματα που στεγάζονταν κυρίως στο Ερμιτάζ-υπάρχει άλλο ένα αριστούργημα με την ιστορία της Εσθήρ στο μοσχοβίτικο μουσείο Πούσκιν. Είχα συνειδητοποιήσει ότι-για τότε τουλάχιστον, όσο υπήρχε ο ιδεολογικός διαχωρισμός σε Δύση και Ανατολή-ότι οι δυτικές εκδόσεις θα απέκλειαν έργα που στεγάζονταν σε ανατολικά μουσεία και το αντίστροφο-αν και εκεί δεν με απασχολούσε γιατί αγόραζα στη συντριπτικής τους πλειοψηφία δυτικές εκδόσεις τέχνης και τέτοια ζητήματα δεν προέκυπταν.3nov2016-4-hermitage-exhibition-byzantine-museum-nikosroccosΤο πρώτο βιβλίο λοιπόν που αγόρασα από το σοβιετικό βιβλιοπωλείο-της Θεσσαλονίκης, εκεί το είδα πρώτη φορά-ήταν μια μονογραφία για τον Ρέμπραντ. Στο εξώφυλλο του είχε ένα αληθινό αριστούργημα του μεγάλου Ολλανδού, την ασύγκριτη “Δανάη”. Η αγορά αποδείχτηκε εκ των υστέρων πολλαπλά εύστοχη. Όχι μόνο η μονογραφία ήταν γραμμένη με τη σχολαστικότητα μιάς άρτιας επιστημονικότητας αλλά η πλούσια εικονογράφηση-ειδικά της “Δανάης”-έχει σήμερα αξία σπάνιου ντοκουμέντου αφού λίγα χρόνια μετά ένας μανιακός έριξε πάνω στο πίνακα χημικά που σε κλάσματα δευτερολέπτου μετέτρεψαν το ανεπίληπτο αυτό αριστούργημα σε σκιά του προηγούμενου εαυτού του. Παρόλες τις τιτάνιες προσπάθειες της συνασπισμένης για την ειδική αυτή περίπτωση παγκόσμιας κοινότητας να βρεθεί μια λύση επιστροφής στο προηγούμενο στάτους του έργου, αυτό θεωρείται πια ανεπανόρθωτα κατεστραμμένο. Το έργο εκτίθεται βέβαια αλλά δεν μπορεί να γίνει καμιά σύγκριση με αυτό που ήταν πριν. Εν πάση περιπτώσει, από κει και πέρα, μετά το Ρέμπραντ δηλαδή, συνολικά έχω αγοράσει περισσότερα από πενήντα βιβλία για το Ερμιτάζ από εκείνο το βιβλιοπωλείο, τα πιο πολλά τη περίοδο που μετά τη διάλυση της Σοβιετικής Ένωσης το μαγαζί αναγκαστικά έκλεινε και έδινε το εμπόρευμά του-απαξιωμένο όσο το καθεστώς που το στήριζε. Μερικές εκδόσεις αληθινά επιστημονικού κύρους αγοράστηκαν σε τιμές εξευτελιστικές-κάποιες ρωσόφωνες εκδόσεις που δεν τις αγόραζα για ευνόητους λόγους, μού τις έδιναν δωρεάν! Απροσδόκητα έπαιξαν το ρόλο τους κάποια χρόνια αργότερα όταν εγκαταστάθηκε στο σπίτι της μάνας μου μια αξιολάτρευτη ρωσίδα-αυθεντική πετρομπουργκίτισσα!-και έπεσε από τα σύννεφα όταν τις έδωσα να τα διαβάζει τις ώρες της σχόλης της!3nov2016-71-hermitage-byzantine-museum-exhibition-chaimsoutine-self-portrait-nikosroccosΤούτη τη φορά οι Ρώσοι δεν μάς έστειλαν Ρέμπραντ-θυμάμαι παλιότερα είχαν στείλει μια πολύ μικρή επιλογή έργων ρώσων ζωγράφων κυρίως-αλλά το αστέρι εκείνης της μικρής έκθεσης ήταν μια υποβλητικότατη “Αγία Οικογένεια με Αγγέλους”. Τούτη τη φορά όμως είναι αλήθεια ότι οι Ρώσοι ξεπέρασαν εαυτούς-μάς έστειλαν μερικά εντελώς πρώτης ποιότητας έργα, αντάξια ενός Λούβρου. 3nov2016-66-hermitage-byzantine-museum-exhibition-rodin-nikosroccosΗ μόνη ένστασή μου είναι για το χαρακτήρα της έκθεσης. Ουσιαστικά η έκθεση δεν είχε καν θέμα. Επιλογή έργων τέχνης από διάφορα τμήματα του μουσείου-είχε ακόμη και κομμάτια κοσμηματοποιείας, δίπλα σε διακοσμητική τέχνη, γλυπτική, αρχαιολογικού ενδιαφέροντος θησαυρούς-πολλά κομμάτια από το φημισμένο χρυσό Σκυθικό θησαυρό-εξαίρετα δείγματα της τέχνης των Μογγόλων ηγεμόνων της Ινδίας μέχρι πίνακες μεγάλων ευρωπαίων δασκάλων από Λορέντζο Λόττο, Γκρέκο μέχρι-είναι το νεώτερο σημαντικό απόκτημα του Ερμιτάζ!-μια αυτοπροσωπογραφία του λιθουανού στη καταγωγή αλλά ρώσου στις σπουδές, τη συγκρότηση και την ιδιοσυγκρασία Χαΐμ Σουτίν(Chaim Soutine)(είναι το έργο που φωτογραφίζει με το κινητό του ο κύριος στη πέμπτη φωτογραφία).3nov2016-143-hermitage-canova-sculpture-byzantine-museum-exhibition-cupid-and-psyche-nikosroccosΜια στενά θεματική έκθεση σίγουρα θα ήταν και πολύ πιο ενδιαφέρουσα και ασύγκριτα πιο παραγωγική, γιατί θα ενσωμάτωνε έρευνα αλλά και ένα καθόλου αμελητέο εξαγόμενο που θα συνοψίζονταν στο ωραίο αποτέλεσμα που λέγεται Κατάλογος Έκθεσης-η συγκεκριμένη του Ερμιτάζ χαρακτηριζόταν επίσης από το ολωσδιόλου ασυνήθιστο γεγονός της απουσίας όχι μόνο καταλόγου αλλά ακόμη και κάποιας μπροσούρας-είναι προφανές ότι τα λίγα λεφτά που διατέθηκαν για την έκθεση πήγαν κατά το μεγαλύτερο μέρος τους στη συμβολή των ασφαλίστρων.hermitage-exhibition-erospsyche-leovonklenze-nikosroccos-shΤο Ερμιτάζ διακρίνεται για τη πλουσιότατη συλλογή νεοκλασικών γλυπτών-έχει τη μεγαλύτερη συγκέντρωση έργων του Κανόβα, μετά από εκείνη του προσωπικού μουσείου του γλύπτη στο Possagno στην Ιταλία, τη γενέτειρά του πόλη! Thorvaldsen, Nollekens, Houdon επίσης εκπροσωπούνται εδώ με πολύ μεγάλο αριθμό έργων. Μια έκθεση για το νεοκλασικισμό στην ευρωπαϊκή γλυπτική-συνδυασμένη με εκθέματα ελλήνων γλυπτών από την Εθνική μας Γλυπτοθήκη θα ήταν κάτι πολύ πιο ενδιαφέρον σίγουρα και με αντίκρυσμα πολύ πέρα από τα ελληνικά σύνορα. Εκθέσεις με τουρλού-τουρλού εκθέματα, ακόμη και σημαντικών έργων είναι πια ξεπερασμένες σαν αντίληψη. Το ότι βρίσκονται κάτω από την ίδια μουσειακή στέγη δεν είναι επαρκής λόγος για να εκτεθούν στις αίθουσες ενός άλλου μουσείου.3nov2016-80-hermitage-exhibition-byzantine-museum-el-greco-nikosroccos-copyΑυτό που μού έκανε αλγεινή εντύπωση την ημέρα που πήγα στην έκθεση-είχε αρκετό κόσμο αν και σαφώς όχι ουρά-ήταν ότι ελάχιστοι είχαν αντιληφθεί την ύπαρξη του πίνακα του Ελ Γκρέκο με τους δύο Αποστόλους, Πέτρο και Παύλο. Έγινα μάρτυρας αντιδράσεων έκπληξης, απορίας-πού είναι ο Ελ Γκρέκο;-κι ας είχαν μόλις πριν λίγο περάσει μπροστά του! Αναρτώ τη φωτογραφία του έργου συνδυασμένη με ένα μπούστο ικανοποιημένου Φαύνου του αναγεννησιακού φλωρεντινού Baccio Bandinelli. Ο φθόνος του βλέμματος της στερημένης από έρωτα ζωής των ισαποστόλων απέναντι σε έναν πλήρη και πολυποίκιλο ερωτικό βίο.3nov2016-61-hermitage-byzantine-museum-exhibition-g-d-friedrich-nikosroccosΕίναι πολλά τα έργα της έκθεσης που μού άρεσαν ιδιαίτερα(δέστε κι εδώ για τον Poussin). Θα σταθώ στον μικρότερων μεν διαστάσεων πίνακα αλλά ίσως και το πιο σημαντικό της έκθεμα: ένα ηλιοβασίλεμα του θρυλικού γερμανού ρομαντικού ζωγράφου-σύγχρονου του Goethe-του Caspar David Friedrich. Είναι ένα απολύτως εμβληματικό έργο ολόκληρου του Ρομαντισμού και συμπυκνώνει με σπάνια ευθυβολία το αίτημα της ταύτισης του Ανθρώπου με τη Φύση, τόσο επίμονο σε ολόκληρο το ευρωπαϊκό πολιτισμικό αυτό κίνημα-είτε Βύρωνας λέγεται αυτό, είτε Ουγκώ, είτε Χαίλντερλιν, είτε Νοβάλις, είτε Μπετόβεν είτε Μέντελσον,  είτε τέλος Τέρνερ, Μπόνινγκτον ή Φρίντριχ.

Advertisements

Leave a comment

Filed under Μουσεία

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s