Κριτική και Παρασιτισμός

napoleon-urban-still-life-chair-alexandras-av-nikosroccosΥπάρχουν οι κριτικοί-είναι μια πραγματικότητα που δεν μπορεί να αγνοηθεί για όσους τους απασχολεί αυτή η πραγματικότητα. Βασικά το έργο τους είναι παρασιτικό και έχουν τόσες πιθανότητες να είναι χρήσιμοι σαν παράσιτα όσες και αυτά τα παράσιτα για τα οποία μάθαμε στη Φυσική Ιστορία-νομίζω ότι μερικά, ελάχιστα πάντως, θεωρούνται χρήσιμα, αληθινά χρήσιμα.

Από την άλλη υπάρχει το κοινό. Ένα κοινό που ξέρει το αντικείμενο του ενδιαφέροντος του δεν χρειάζεται τη μεσολάβηση κανενός κριτικού-υπάρχει όντως ένα μέρος του κοινού-από κάθε είδους δημιουργική δραστηριότητα-που δεν καταφεύγει ποτέ στην επί της ουσίας άχρηστη γνώμη του αυτόκλητου-αυτό είναι πάντα ένας κριτικός: ΑΥΤΟΚΛΗΤΟΣ ΚΡΙΤΗΣ-επαγγελματία γραφιά που με λόγια κρίνει πράξεις και έργα, την αξία δηλαδή μιας τρέχουσας δημιουργίας. Όλοι οι υπόλοιποι, όσοι θέλουν να έχουν τη γνώμη του κριτικού, έχουν την ίδια επιρρέπεια να είναι θύματα της κριτικής όσο και αυτοί που ενημερώνονται για την αξία ενός προϊόντος από τη διαφήμιση ή τη δυσφήμηση αν και δεν υπάρχει θεσμοθετημένος ένας τέτοιος επαγγελματικός κλάδος δυσφήμησης. Βασικά η όση ζημιά παθαίνει το κοινό που επηρεάζεται από ένα κριτικό είναι χωρίς σημασία-όπως εξάλλου και η ζημιά που δημιουργείται από τη κατανάλωση ενός κακού έργου τέχνης. Πόσοι ζημιώθηκαν από την αγορά ενός κακοραμμένου ρούχου και πόση σημασία έχει αυτό για την ύπαρξη τους; Άλλο τόσο για μια ατυχή κριτική ή για μια κακοπαιγμένη παράσταση. Η κριτική είναι ένα σφηνάκι διεγερτικού ποτού που όχι σπάνια μπορεί να αποδειχτεί και μπόμπα-αλλά είναι μόνο σφηνάκι και οι συνέπειες δεν μπορεί να είναι σοβαρές. Στη πραγματικότητα ούτε το ίδιο το κοινό της κριτικής τη παίρνει σοβαρά. Σχεδόν είναι προϋπόθεση ανάγνωσης της κριτικής το να μην τη παίρνεις στα σοβαρά. Εγώ προσωπικά βλέπω μόνο τη διασκεδαστική πλευρά της. Αν και δεν διαβάζω πια ποτέ κριτική και για τίποτα-ούτε καν πολιτική!-σας διαβεβαιώ έχει μπόλικη από δαύτη.

Το αληθινό πρόβλημα με τη κριτική το έχει ο δημιουργός-που αν έχει και παραγωγό τότε συμπεριλαμβάνεται και ο δεύτερος. Το πρόβλημα δηλαδή ότι μια αδικαιολόγητα αρνητική κριτική μπορεί να τον καταστρέψει δια βίου, ειδικά αν στη δημιουργία του έχει επενδύσει τους κόπους και το χρήμα μιάς ζωής.

Κλείνοντας να μιλήσουμε για τον ίδιο το κριτικό-όχι σπάνια προκύπτει σαν τέτοιος μόνο από μια απροσδιόριστης αξίας δήλωση του ότι αγαπάει το αντικείμενο για το οποίο αυτεπαγγέλτως δηλώνει τη κριτική ιδιότητα. Με τα χρόνια αποκτάει μια μανιέρα γραφής που μπορεί να περνάει ακόμη και για στυλ-ειδικά αν περισσεύει η χολή- και οι εμπειρικά αποκτημένες γνώσεις από τη τριβή με το αντικείμενο του παρασιτισμού του μπορεί και να περνάνε κι αυτές σαν γνώσεις αυθεντίας.

Τέλος, για να περιπτωσιολογήσουμε χρήσιμα,  δεν μπορώ να μην αναφερθώ στον χειρότερο έλληνα κριτικό από καταβολής κινηματογράφου-υπάρχουν πολλοί κακοί στο χώρο αλλά αυτός είναι σίγουρα ο απόλυτος πάτος-δεν ξέρω αν ακόμη “αρθρογραφεί”-τον από κάθε άποψη ανεκδιήγητο Φοίβο Τιμογιαννάκη: χαρακτήρισε κάποτε, με το ανερυθρίαστο ύφος που πάντα το επιτρέπει η άγνοια, το έργο του Σεργκέι Παρατζάνοβ “ρωσική εκδοχή φουστανέλλας”! Αυτός ο απίθανα ρηχός και κλούβιος ημιμαθής, διαμόρφωσε σε μεγάλο βαθμό, μέσα από τα πόστα του στη τηλεόραση, το ραδιόφωνο και  τον τύπο-(δεν ξέρω αν δουλεύει ακόμη, οπότε σίγουρα θα δίνει το παρόν του και στο διαδίκτυο)-την κινηματογραφική κουλτούρα του μέσου έλληνα μέσα από την σίγουρη επιρροή που άσκησε μέσα από τέτοια σκανδαλιστική προβολή. Στο μυαλό μου αυτός ο απίθανος πάντα θα εκπροσωπεί την εικόνα που έχω σχηματίσει για το κριτικό και γι’αυτό κι εγώ με τη σειρά μου δεν διαβάζω ποτέ κριτική και για τίποτα.Σε τελευταία ανάλυση ο Λόγος είναι εντελώς απρόσφορο μέσο για να κριθεί ένα Έργο. Το έργο τέχνης έχει δύο ασυναγώνιστους τρόπους να κριθεί-καμιά φορά σωρευτικά αλλά πιο συχνά διαζευκτικά: σαν εμπορικό προϊόν από την εμπορική ή όχι επιτυχία του και τα οικονομικά κέρδη που θα προσπορίσει στο δημιουργό, το παραγωγό και τους τυχόν υπόλοιπους συντελεστές τους. Και σαν Τέχνη καθεαυτή από την ΑΝΤΟΧΗ ΤΟΥ ΣΤΟ ΧΡΟΝΟ. Το συνηθέστερο είναι το πρώτο να μην εξασφαλίζει το δεύτερο.

Υ.Γ. Μπορεί κάποιος εύλογα να προβάλλει την ένσταση: δηλαδή να μη γράφεται τίποτα για τη τρέχουσα κάθε φορά δημιουργία; Απαντώ: μακριά από μένα κάθε υποψία λογοκρισίας. Να γράφεται και να παρά-γράφεται ό,τι θέλει ο κάθε κριτικός. Απλά να έχουμε υπόψη μας ότι αυτός ο γραφιάς έχει τόσο καημό για ένα έργο που κρίνει, ιδιαίτερα αν άδικα το κατακρίνει ή εξίσου υπερβολικά αναξίως το επαινεί πότε με το οργίλο ύφος του ιεροκήρυκα ο πρώτος και πότε με τον ενθουσιασμό του αυλοκόλακα ο δεύτερος- όσο και ο εργολάβος κηδειών που παραλαβαίνει ένα σώμα που μόλις έκλεισε για πάντα τα μάτια του. Κανείς δεν μπορεί να εμποδίσει τον εργολάβο κηδειών να εκδηλώνει τη συγκίνηση του στη κηδεία του κάθε πελάτη που θάβει. Έχουν και οι κριτικοί τα κέρδη των δικών τους πτωμάτων-άδικα θαμμένων ή ψευδαναστημένων.

Υ.Γ. 2 Κάτι ακόμη: κατ’εμέ η κριτική κατ’αρχήν και κατά βάση δέχεται το έργο που κρίνει, δηλαδή είναι θετική-πιθανές επιμέρους επιφυλάξεις είναι θεμιτές και δεκτές αλλά όχι στο βαθμό που να ακυρώνουν τη συνολική αποδοχή. Όσο για την αρνητική κριτική δεν μπορώ να φανταστώ σκληρότερη αλλά ταυτόχρονα ευγενέστερη και τιμιότερη από την ολοκληρωτική αγνόηση. Ούτε καν ονομαστική αναφορά!

Advertisements

Leave a comment

Filed under ...και λίγη Θεωρία!, Αστικές Νεκρές Φύσεις, Urban Still Life

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s