Η αυτάρκεια της εικόνας

Michelangelo-_Tondo_Doni_-_tone_corrected

Στην εγκυκλοπαιδικού χαρακτήρα μεγάλη πινακοθήκη της ιταλικής τέχνης, στα θρυλικά Ουφίτσι, ο στρογγυλός αυτός πίνακας είναι το μόνο έργο του Μικελάντζελο. Συμβαίνει μάλιστα να είναι και ο μόνος ολοκληρωμένος και απολύτως αυθεντικός πίνακας καβαλέτου του μεγάλου φλωρεντινού δημιουργού. Τον ζωγράφισε αρκετό καιρό πριν αναλάβει τους μεγάλους αφηγηματικούς κύκλους του Βατικανού. Αν υποθέσουμε ότι μετά από αυτό το έργο ο Μικελάντζελο πέθαινε προτού καν προλάβει να πάει στη Ρώμη, τη θέση του στο πάνθεον της μεγάλης τέχνης θα την είχε ήδη κατοχυρώσει με το απίστευτα ρηξικέλευθο αυτό αριστούργημα. Μία εικόνα μόνη λοιπόν θα ήταν αρκετή για να τον κατατάξει στη κορυφή. Ό,τι επακολούθησε ουσιαστικά είναι περαιτέρω ανάλυση και επεξεργασία των μοτίβων αυτού του απίστευτης και εμβληματικής πυκνότητας πίνακα.

 

Η ικανότητα του δημιουργού εικόνων ακριβώς αυτή είναι: κάθε μιά εικόνα του να είναι ένα πλήρες έργο ικανό να αφηγηθεί και να συγκινήσει μόνο του και χωρίς καμιά εξάρτηση από συνοδευτικά κείμενα και συμφραζόμενα εκτός της εικόνας. Ο Μικελάντζελο επιδόθηκε με πολύ μεγάλη επιτυχία στην εικονογράφηση μεγάλων αφηγηματικών κύκλων-η Καπέλα Σιξτίνα και η Καπέλα Παολίνα είναι δείγματα αξεπέραστα αυτής του της απαράμιλλης ικανότητας-αλλά ακόμη και εκεί μπορούσε να αυτονομεί τις εικόνες του και να τούς δίνει μια νοηματοδοτική πληρότητα και επάρκεια ανεξάρτητη από τη γενικότερη ροή της αφήγησης στην οποία εντάσσονταν. Γιατί πρωταρχικά και κύρια σκέφτονταν με όρους αυτονομίας της κάθε μιάς εικόνας ξεχωριστά. Όλα τα μέρη, επεισόδια αυτών των μεγάλων αφηγηματικών κύκλων, μπορούν να αυτονομηθούν και σαν αφηγήσεις αλλά και σαν εμβλήματα εικονιστικά και να ζήσουν με επάρκεια ένα δικό τους βίο θέασης και αισθητικής απόλαυσης.

 

Ο δημιουργός εικόνων πρωταρχικά και κύρια κρίνεται λοιπόν γι’αυτό: πόσο δηλαδή είναι σε θέση να δημιουργήσει αυτόνομα, αυτάρκη και κλειστά σύμπαντα. Κατά αμάχητο τεκμήριο αν το μπορεί αυτό, που είναι το απολύτως πιο δύσκολο σε μια δημιουργία, τότε είναι σίγουρο ότι μπορεί να δημιουργήσει και ένα κύκλο εικόνων με αφηγηματικό πρόγραμμα, που άλλωστε σαν τέτοιο άλλοι θα του το καθορίσουν, με την ανάθεση της παραγγελίας. Εκείνος εικόνες εντέλλεται να φτιάξει.

2002.614.1

Working Title/Artist: Sunday on the Banks of the MarneDepartment: PhotographsCulture/Period/Location: HB/TOA Date Code: Working Date: 1938 Digital Photo File Name: DP109615 Online Publications Edited By Michelle Ma for TOAH 08/18/15

 

Ό,τι συνέβαινε λοιπόν στη ζωγραφική-(δυστυχώς στη ζωγραφική αυτά πια έχουν εδώ και πολλά χρόνια τελειώσει, γι’αυτό και η χρήση του αόριστου)-το ίδιο ακριβώς συμβαίνει και ΠΡΕΠΕΙ να συμβαίνει στη φωτογραφία. Ο φωτογράφος πρωταρχικά και κύρια πρέπει να δημιουργεί αξιομνημόνευτες πειστικές εικόνες κύρους και επιβολής. Κάθε μια εικόνα του να είναι, να μπορεί να είναι ένα πλήρες εικονογραφικό πρόγραμμα. Να συνοψίζει ένα θέμα με μια πυκνότητα εμβληματικά αφοριστική και επιγραμματική-γι’αυτό βάζω και τη φωτογραφία των μικροαστών στις όχθες του Μάρνη του Henri Cartier-Bresson. Όμως όλο και περισσότεροι συνειδητοποιούμε ότι από καιρό έπαψε πια αυτή η απαίτηση να είναι πρωτεύουσας σημασίας. Η φωτογραφία παραδίνεται σιγά σιγά στη κυριαρχία του Λόγου, γίνεται λογοκρατούμενη, εξαρτημένη από κείμενα και από θολές ιδέες και συλλήψεις ιδεών-πιο συχνά “ιδεών” για να πούμε τη μαύρη αλήθεια. Φαεινές ή όχι αυτές οι ιδέες υπηρετούνται πια από αναιμικές εικόνες, που αν καταφέρνουν να επιβιώνουν σαν τέτοιες το οφείλουν στην ανθυγιεινή εξάρτηση τους από το κείμενο που αναγκαία τις συνοδεύει. Εικόνες ανάπηρες, με τα σωληνάκια του Λόγου-του πομπώδους πολλές φορές, του μεγαλόστομου, του διακηρρυκτικού και αλαζονικά προγραμματικού. Μεγάλα λόγια και εικόνες τσιρότα!

 

Και φυσικά το κοινό-εμβρόντητο και αμήχανο, αδυνατεί να αντιδράσει υγιώς στη παροξυσμική αυτή λογοδιάρροια που καπελώνει τις φθισικές εικόνες καταπνίγοντας κάθε απόπειρα αυτονομίας. Όλο αυτό το κακό στη Φωτογραφία και την οφειλόμενη αυτάρκεια και δύναμη της κάθε μίας αυτόνομης εικόνας μάς προέκυψε με την έκδοση ενός εξαιρετικά σουξεδιάρικου φωτογραφικού βιβλίου, που κατά κάποιο τρόπο ενσωμάτωνε μια υποτυπώδη αφήγηση. Το βιβλίο αυτό δεν είναι άλλο από το περιβόητο “The Americans” του Robert Frank. Το βιβλίο σαν σύνολο είναι όντως καλό, πολύ περισσότερο που, ειδικά για την εποχή του, καινοτομούσε αντισυμβατικώ τω τρόπω. Όμως για όσους το ψάχνουν λίγο πιο σχολαστικά το πράγμα, ήταν εύκολο να δει εκεί μέσα προχειρότητες, τσαπατσουλιές αισθητικές, ασυγχώρητες για μια έκδοση που τώρα πια ζει στην επικράτεια του θρύλου. Παρεισέφρυσαν εικόνες εντελώς δεύτερης διαλογής, που όμως μέσα στα συμφραζόμενα της όποιας αφήγησης ήθελε να υπονοήσει ο δημιουργός τους έχαναν το αρνητικό τους φορτίο, υπό το κράτος της καλής συνολικής εντύπωσης που έδινε το βιβλίο. Άλλωστε ο ίδιος ο Φρανκ ποτέ του δεν υπήρξε δημιουργός συναρπαστικών εικόνων-πολλών τουλάχιστον-και είναι απολύτως ενδεικτικό ότι ουσιαστικά η φωτογραφική του καριέρα τέλειωσε σ’αυτό που καλώς ή κακώς θεωρείται και το αποκορύφωμα της! Στα 34 μόλις χρόνια, όταν άλλοι δηλαδή πολλές φορές μόλις ξεκινούν, εκείνος δεν θεωρούνταν μόνο φτασμένος αλλά και ήταν ήδη τελειωμένος-με δική του θέληση ουσιαστικά. Δεν υπάρχει κανένα άξιο λόγου έργο μετά τους Αμερικανούς του! Γιατί ο καημένος είχε μεν την φαεινή ιδέα μιας αντισυμβατικής φωτογραφικής αφήγησης για την Αμερική αλλά η απρόσμενη-και για τον ίδιο προφανώς!-επιτυχία του εγχειρήματος του, δημιούργησε προσδοκίες για τις επόμενες κινήσεις του στις οποίες-αλίμονο!-ο καημένος δεν μπορούσε να ανταποκριθεί πειστικά και ικανοποιητικά. Και γι’αυτό ουσιαστικά η παραίτηση του από τη φωτογραφία δρόμου. Δεν ήταν σε θέση ο καημένος να δημιουργήσει επαρκώς πειστικές και ΑΥΤΑΡΚΕΙΣ εικόνες. Δεν ήταν σε θέση να βρει ένα θέμα που να μπορεί να στεγάσει τις πολλές μέτριες εικόνες του-μαζί με τις εξίσου πολλές κακές(για τον Ρόμπερτ Φρανκ παραπέμπω σε παλιότερη ανάρτηση μου εδώ).

 

Όμως το κακό στη φωτογραφία το είχε ήδη κάνει. Οι λογοθεραπευτές της εικόνας, πήραν-ως μη όφειλαν κιόλας-το πάνω χέρι στη διαχείριση του τρέχοντος εικονογραφικού υλικού. Επιμελητές, γκαλερίστες, κριτικοί παραγκώνισαν τον εικονοποιό και τού επέβαλαν το λογοκρατούμενο πρόγραμμα τους.Ακόμη και το σκληροπυρηνικά εικονοκρατούμενο μεγάλο φωτογραφικό πρακτορείο MAGNUM τα τελευταία χρόνια έχει αλλάξει χαρακτήρα και ευνοεί  θεματικές φωτογραφικές σε βάρος των δυνατών φωτογραφικών εικόνων. Κάντε τη σύγκριση των εικόνων που έχουμε δει από παλιότερους φωτογράφους του διάσημου αυτού πρακτορείου και αυτών που παράγονται από τους νεώτερους: μέτρια εικονογραφία μέσα σε ασφυκτικά αφηγηματικά πλαίσια και σπάνια πια κάποια εμβληματικής δύναμης εικόνα. Ουσιαστικά Η ΕΙΚΟΝΑ ΣΤΗΝ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΤΟΥ ΛΟΓΟΥ. Το τέλος της εικόνας σαν δυνατής, αυτάρκους αισθητικής οντότητας. Το τέλος της εικόνας σαν αντί-λόγος στο Λόγο. Η Εικόνα οδηγείται στο περιθώριο. Και αυτό γιατί στην ουσία τη διαφεντεύουν άλλοι και όχι οι ίδιοι οι δημιουργοί της.

Advertisements

Leave a comment

Filed under Uncategorized

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s