Η Δρέσδη, ο Bellotto και η Camera Obscura

Το θρυλικό Zwinger της Δρέσδης, που σήμερα στεγάζει μεγάλο μέρος  των καλλιτεχνικών θησαυρών των Σαξώνων βασιλιάδω.

Το θρυλικό Zwinger της Δρέσδης, που σήμερα στεγάζει μεγάλο μέρος των καλλιτεχνικών θησαυρών των Σαξώνων βασιλιάδων.

Με την αφορμή της συνόδου των G7 στη Δρέσδη, θυμήθηκα ένα σπουδαίο αλλά, άδικα, όχι ιδιαίτερα γνωστό ζωγράφο, ειδικά σ’εμάς τους Έλληνες, τον Bernardo Bellotto(1721-1780) και τη σχέση του και με αυτή την, επίσης άδικα παραγνωρισμένη, πόλη της Γερμανίας. Σήμερα, ο διάσημος της οικογένειας είναι ο Canaletto, ο μεγάλος, ασυζητητί ο πιο ασυναγώνιστος vedutista όλων των εποχών, θείος και μέντορας του Μπερνάντο Μπελότο, που οι τοπιογραφικές του απόψεις της Βενετίας τον έκαναν και διάσημο και περιζήτητο σε όλο το κόσμο και έφτασαν να τον φέρουν στην Αγγλία του 18ου αιώνα για να δουλέψει για τους πάμπλουτους βρετανούς αριστοκράτες. Στη σκιά αυτής της διασημότητας κινήθηκε ο Μπελότο που, προικισμένος όσο και ο διάσημος θείος του, αναγκάστηκε, για να επιβιώσει καλλιτεχνικά, να υιοθετήσει το επώνυμο του θείου του και ΧΩΡΙΣ ΝΑ ΤΟΝ ΑΝΤΙΓΡΑΨΕΙ, να εκμεταλλευτεί τη συγγενική σχέση, με τη συγκατάθεση μάλλον του γηραιότερου και χωρίς εξάλλου να τον ανταγωνίζεται, αφού δούλεψε σε εντελώς άλλο πλαίσιο και με άλλους εργοδότες-κυρίως στη Κεντρική Ευρώπη των μοναρχών-Αυστροουγγαρία, Βαυαρία, Σαξωνία, Πολωνία και-παρολίγον!-Ρωσία-εκεί τον πρόλαβε ο θάνατος.

Το διασημότερο έργο του Bellotto: η κατεδάφιση της εκκλησίας του Σταυρού στη Δρέσδη-δεξιά. Η αριστερή εικόνα, πάλι πίνακας του Μπελότο, δείχνει την εκκλησία πριν τη κατεδάφιση. Εδώ λοιπόν ο Μπελότο στα φωτογραφικότερα του-σαν φωτορεπόρτερ πια!

Το διασημότερο έργο του Bellotto: η κατεδάφιση της εκκλησίας του Σταυρού στη Δρέσδη-δεξιά. Η αριστερή εικόνα, πάλι πίνακας του Μπελότο, δείχνει την εκκλησία πριν τη κατεδάφιση. Εδώ λοιπόν ο Μπελότο στα φωτογραφικότερα του-σαν φωτορεπόρτερ πια! Το έργο αυτό απέκτησε πια μια νέα, συμβολική αξία, αφού με το τρόπο του προεικόνισε τις απίστευτες καταστροφές που υπέστη αυτή η ανεπίληπτης ομορφιάς μπαρόκ πόλη από τους βομβαρδισμούς των συμμάχων το 1945, μια άσκοπη και περιττή πράξη βανδαλισμού, κάτι που εκ των υστέρων αναγνώρισαν οι Βρετανοί.

Το ενδιαφέρον για τον Μπελότο, σε ένα φωτογραφικό μπλογκ όπως αυτό εδώ, βρίσκεται στο ότι και αυτός, όπως άλλωστε ο διάσημος θείος του, έκανε συστηματική χρήση της camera obscura, του εργαλείου αυτού που επέτρεπε στους ζωγράφους-ειδικά των αστικών τοπίων που είχαν ανάγκη τη φωτογραφική(avant la lettre-ακόμη η φωτογραφική μηχανή δεν είχε εφευρεθεί) πιστότητα στην αναπαράσταση, για τους ευνόητους λόγους, που εύκολα αντιλαμβανόμαστε. Παρόλο ότι βενετσιάνικης καταγωγής κι αυτός, όπως και ο θείος του, δεν μοιάζει να ασχολήθηκε με το προσοδοφόρο επάγγελμα της καταγραφής του βενετσιάνικου τοπίου, στο οποίο επιδιδόταν ο Καναλέτο-προφανώς η αγορά δεν επέτρεπε να υπάρχουν δύο ταλαντούχοι σ’αυτό το αντικείμενο. Έτσι ο μικρός Μπερνάρντο τελικά ξενιτεύτηκε, στην αρχή επί ιταλικού εδάφους, αναλαμβάνοντας μικρές αναθέσεις για ιταλούς ηγεμόνες-Τοσκάνη, Σαβοΐα-και μετά στη Βιέννη, στο Μόναχο, όπου και εκτέλεσε μνημειώδών διαστάσεων πίνακες για την αυτοκράτειρα Μαρία Θηρεσία, τους πρίγκηπες Λιχτενστάιν και το Βασιλιά της Βαυαρίας. Όμως όλα αυτά τα έργα, αξιόλογα και σημαντικά καθεαυτά, είχαν περιορισμένο χαρακτήρα-δύο έως τέσσερις καμβάδες το πολύ, με απόψεις μεγάλων ανακτορικών συγκροτημάτων και του περιβάλλοντος χώρου τους-αστικού ή δασικού.

Bernardo Bellotto: Άποψη της Πίρνα από τον Πύργο του Σονενστάιν. Ο αστικός Μπελότο στα...ποιμενικότερα του!

Bernardo Bellotto: Άποψη της Πίρνα από τον Πύργο του Σονενστάιν. Ο αστικός Μπελότο στα…ποιμενικότερα του!

Με το φιλόδοξο βασιλιά της Σαξωνίας το πράγμα πήρε εντελώς άλλες διατάσεις και οδήγησε σε μια ανάθεση ενός απίστευτα ευρέος συνόλου, αληθινά μνημειωδών προθέσεων, που κανείς δεν θα μπορούσε να είναι σίγουρος ότι θα ολοκληρωνόταν ποτέ. Και όμως ολοκληρώθηκε με απόλυτη επιτυχία-καμιά 25αριά καμβάδες διατάσεων οι περισσότεροι 130 εκ.Χ 235 εκ. Σ’αυτή την απίθανη παραγωγικότατη σοδειά να προστεθούν δύο ακόμη σειρές πιστών αυθεντικών-από το χέρι του δηλαδή-αντιγράφων ,η μία στις ίδιες διαστάσεις,διασκορπισμένη σήμερα στα κεντρικά αλλά και τα επαρχιακά μουσεία της Ρωσίας και η άλλη σε πιο περιορισμένες δαστάσεις. Άφησε εποχή αυτό το απίστευτο επίτευγμα! Όχι μόνο αυτό αλλά παρακίνησε ζηλόφθονους αντιπάλους του βασιλιά της Σαξωνίας να διεκδικήσουν και για δικό τους λογαριασμό ένα ανάλογης έκτασης επίτευγμα. Έτσι μετά από πρόταση της Αικατερίνης της Ρωσίας ξεκίνησε για το μακρινό ταξίδι στην Αγία Πετρούπολη, σταματώντας όμως πρώτα στη Βαρσοβία, όπου εκτέλεσε μια άλλη, επίσης μνημειωδών διαστάσεων εργασία-καμιά 25αριά καμβάδες πάλι! Τελικά στην Αγία Πετρούπολη δεν έφτασε, αφού ο θάνατος θεώρησε ότι είχε ήδη δώσει πολλά για τη φήμη του, για να πρέπει να τη κλέψει και από μια τόσο ένδοξη πόλη.

Bernardo Bellotto: Το φρούριο του Κένινγκστάιν:μια απτή απόδειξη της μεγάλης γκάμας ικανοτήτων του Μπελότο. Άνετα θα μπορούσε να είναι τοπιογράφος της ολκής ενός Ruisdael αρκεί να τού δινόταν και αυτή η ευκαιρία-πόσο τον θυμίζει τον μεγάλο Ολλανδό και το δικό του Τοπίο με το κάστρο του Bentheim!

Bernardo Bellotto: Το φρούριο του Κένινγκστάιν:μια απτή απόδειξη της μεγάλης γκάμας ικανοτήτων του Μπελότο. Άνετα θα μπορούσε να είναι τοπιογράφος της ολκής ενός Ruisdael αρκεί να τού δινόταν και αυτή η ευκαιρία-πόσο τον θυμίζει τον μεγάλο Ολλανδό και το δικό του Τοπίο με το κάστρο του Bentheim!

Επειδή δούλεψε σε χώρες και πόλεις που με τον ένα ή άλλο τρόπο βρέθηκαν στο περιθώριο της μεταγενέστερης ιστορίας, το έργο του έτυχε μικρότερης από την οφειλόμενη προβολής-σ’αυτό προσθέστε ότι ακριβώς αυτό το έργο, στη συντριπτική του πλειοψηφία βρίσκεται σ’αυτές τις χώρες και πολύ σπάνια το βρίσκει στα μεγάλα δυτικοευρωπαϊκά ή αμερικανικά μουσεία. Ουσιαστικά επανεκτίμηση του σπουδαίου αυτού έργου άρχισε να γίνεται όταν χρησιμοποιήθηκε σαν οδηγός για την αποκατάσταση των δύο, τραυματισμένων από το Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο πόλεων, της Δρέσδης και της Βαρσοβίας. Εκεί πια και χάρη στη χρησιμότητα που η πιστότητα της αναπαράστασης που με τόση συνέπεια είχε πετύχει ο Μπελότο, συνειδητοποιήθηκε και η ευρύτερη σημασία της δουλειάς αλλά και αναλύθηκε η τεχνική του και πώς επιτεύχθηκε αυτή η αξιοθαύμαστη πιστότητα. Επιβεβαιώθηκε με τον πιο πανηγυρικό τρόπο η συστηματική χρήση της camera obscura, που βεβαια δεν είναι ένα εργαλείο δουλικής και στείρας αντιγραφής αλλά χρήσιμο μόνο για την σκοπούμενη πιστότητα και σε καμιά περίπτωση για όλες τις υπόλοιπες και πλούσιες αρετές του Μπελότο που ήταν η πλούσια χρωματική και φωτεινή ατμοσφαιρικότητα, το λαγαρό και ποικίλο ανεκδοτολογικό στοιχείο των μικρών αφηγηματικών λεπτομερειών του-σ’αυτό αποδεικνύεται πολύ καλύτερος του θείου του Καναλέτο και φυσικά η ισορροπημένες και αρμονικές του συνθέσεις.

Advertisements

Leave a comment

Filed under Bernardo Bellotto

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s