Charles Sheeler: από τη μιά βάρκα στην άλλη

Charles Sheeler:The Artist Looks at Nature/The Art Institute of Chicago

Charles Sheeler:The Artist Looks at Nature/The Art Institute of Chicago

Η πρώτη φορά που εντόπισα τη περίπτωση Charles Sheeler ήταν όταν τον βρήκα ανάμεσα στους ζωγράφους που πρόβαλε περήφανα το Ινστιτούτο Τέχνης του Σικάγο, αυτό το θηριώδους σημασίας μεγάλο αμερικανικό μουσείο(η Ιστορία της γαλλικής τέχνης του δεύτερου μισού του 19ου αιώνα, είναι αδιανόητη χωρίς συχνές αναφορές στις συλλογές του μουσείου). Μέχρι τότε ούτε σαν όνομα τον ήξερα ούτε τι ακριβώς εκπροσωπούσε. Απλά βλέποντας για πρώτη φορά αυτό το παράξενο έργο, με τον αντιφατικό του τίτλο-στη πραγματικότητα δεν ζωγραφίζει τη φύση αλλά αντιγράφει μια φωτογραφία!- κατάλαβα πόσο ριψοκίνδυνο  είναι να μιλάς για ρεαλισμό όταν ρεαλισμό τελικά δεν βρίσκεις. Μια αυτοπροσωπογραφία-συμβατικότατη εκ πρώτης όψεως-(θα μπορούσε να είναι ένας γραμμικός Vermeer)-που όμως βγαίνει απ’τα καλούπια της συνήθους αυτοαναφορικότητας με την αντινομία του περιεχομένου της. Πολύ δύσκολα θα μπορούσε κάποιος να χαρακτηρίσει Φύση αυτό το ιδιοσυγκρασιακά δομημένο περιβάλλον στην ιλιγγιώδη άκρη του οποίου στέκεται ο καλλιτέχνης μπρος στο καβαλέτο του και ζωγραφίζει ένα εσωτερικό σπιτιού με μια σόμπα στο πρώτο πλάνο, κάτι που προφανώς δεν βρίσκεται στο οπτικό πεδίο του. Ένας αμερικάνος Margritte? Όοοοχι, ασφαλώς όχι. Ασφαλώς αυτό το έργο είναι μια εξαίρεση στο έργο του. Τυπικό και ατύπικο μαζί. Τυπικό στην τεχνική διαπραγμάτευση, ατύπικο στη θεματική επεξεργασία.

Charles Sheeler: Εσωτερικό με σόμπα

Charles Sheeler: Εσωτερικό με σόμπα

Το μικρό κείμενο που συνόδευε την εικόνα πληροφορούσε τον αναγνώστη ότι ο δημιουργός της ήταν και φωτογράφος αλλά η πληροφορία μάλλον πέρασε απαρατήρητη από μένα, ώσπου κάποια χρόνια μετά έπεσα πάνω στη φωτογραφία της σόμπας και ουσιαστικά του εσωτερικού που σχεδιάζει μάλλον παρά ζωγραφίζει ο Sheeler! Αποκάλυψη! Θυμήθηκα αναδρομικά την πληροφορία ότι ο καλλιτέχνης ήταν και φωτογράφος και αναζήτησα στο διαδίκτυο πληροφορίες και φυσικά έργα του-στο μεταξύ είχα γνωρίσει και άλλα ζωγραφικά του έργα, στο Metropolitan στη Νέα Υόρκη, στην Εθνική Πινακοθήκη στη Washington και είχα σχηματίσει και εικόνα και άποψη για το έργο του. Μού διέφευγε η φωτογραφική του δραστηριότητα, που όπως αποδεικνύεται είναι κομβικής σημασίας για την αντίστοιχη της ζωγραφικής. Πρώτα απόλα είναι εξόφθαλμος ο έντονα ρεαλιστικός χαρακτήρας της ζωγραφικής του τέχνης. Στη πραγματικότητα η μήτρα της τέχνης του είναι οι φωτογραφίες του που τις μεταπλάθει σε ζωγραφική. Ξεκίνησε σαν γραφίστας και βιομηχανικός σχεδιαστής, δούλεψε όμως για είκοσι συναπτά χρόνια στην εμπορική φωτογραφία, κάνοντας παράλληλα πολλούς πειραματισμούς που τον έφεραν ακόμη και στο σινεμά, όπου και συνεργάστηκε με τον θρύλο της φωτογραφίας Paul Strand! Από την περίοδο της έντονης και επαγγελματικής δραστηριότητας του σαν φωτογράφος συγκέντρωσε τη μαγιά του ζωγραφικού του έργου, που κατά μία έννοια είναι η μεταγραφή των φωτογραφιών του,με τις απαραίτητες προσαρμογές φυσικά, στην πολύ ιδιωματική προσωπική αντίληψη ζωγραφικής, που είναι κάπως στεγνή, ψυχρή-δεν είναι άτοπο να τη χαρακτηρίσεις ακόμη και παγερή καμιά φορά- αντικειμενική με τάσεις ιδιότυπης  αλλά σε καμιά περίπτωση προγραμματικής μεταφυσικότητας.

Charles Sheeler: (φωτογραφική) Αυτοπροσωπογραφία

Charles Sheeler: (φωτογραφική) Αυτοπροσωπογραφία

Άπαξ και γνωρίσεις το φωτογραφικό του έργο, τείνεις να το προτιμάς σε σχέση με το ζωγραφικό.Με την εξαίρεση ίσως της αυτοπροσωπογραφίας όπου και ευρήματα υπάρχουν και ξεπερνά τον εγγενή φωτορεαλισμό της με τη σουρεαλιστική της εκτροπή, όλα τα άλλα ζωγραφικά του έργα στηρίζονται σχεδόν δουλικά στις φωτογραφίες από τις οποίες προήλθαν. Είναι προφανές ότι δεν έχουμε να κάνουμε με ένα δημιουργό με φαντασία. Έχει ανάγκη το ρεαλισμό, δεν μπορεί ο ίδιος να εφεύρει μορφές. Μπορεί μόνο να μεταπλάθει αυτές που βρίσκει. Ασφαλώς η ζωγραφική του τέχνη δεν είναι αδιάφορη-απόδειξη ότι προτού δω φωτογραφίες του, η ζωγραφική του μού άρεσε και μού είχε εντυπωθεί στο μυαλό μου, ειδικά η πάντα επιμελημένη φόρμα των εικόνων του, που είχες την εντύπωση ότι τις παρήγαγε με σχολαστικότητα σχεδιαστή αρχιτέκτονα. Απλά αναδρομικά και αφού γνωρίζεις και το φωτογραφικό του έργο, τείνεις τελικά να προτιμάς τις φωτογραφίες του που έτσι κι αλλιώς προηγούνται χρονικά και όπου πολύ πιθανόν ενστάλαξε πάνω τους και περισσότερο και νεανικότερο ενθουσιασμό. Το προϋπολογισμένο σκεπτικό της μεταγενέστερης ζωγραφικής του μοιάζει με αφυδατωμένη εκδοχή των φωτογραφιών του. Και αυτό είναι λίγο παράξενο, αν σκεφτεί κανείς ότι είναι η φωτογραφία και ο μηχανικός τρόπος παραγωγής της που είναι σύμφυτη με την απουσία αισθήματος και όχι η επίπονη, χρονοβόρα και εκτάκτως υποκειμενική τέχνη της ζωγραφικής. Σε κάθε περίπτωση ο Sheeler είναι μια ιδεώδης case study για τη σχέση ζωγραφικής και φωτογραφίας και μ’αυτήν την έννοια έχει τη θέση του στην Ιστορία της Τέχνης

Advertisements

Leave a comment

Filed under Charles Sheeler, Ιστορία της Φωτογραφίας

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s