Η αφορμή

Actress-Portrait-WB-DS-rev

Υπάρχει ένα πολύ ωραίο ιστορικό ανέκδοτο σχετικά με έναν διάσημο μεν αλλά όχι και τόσο συναρπαστικό άγγλο ζωγράφο, που όμως χάρη στις άριστες δημόσιες σχέσεις του όχι μόνο εξασφάλισε αυτή τη διασημότητα αλλά και πολλές και καλές δουλειές και απίστευτα υψηλά πόστα στο καλλιτεχνικό κόσμο της πατρίδας του-έφτασε να γίνει Πρόεδρος της Βασιλικής Ακαδημίας του Λονδίνου! Ο πρώτος της και ο μακροβιότερος της! Μιλάμε για τον Sir-τι άλλο θάταν;-Joshua Reynolds. Το καμάρι αυτό της ,πάντα αναιμικής από αληθινά μεγάλα ταλέντα, βρετανικής τέχνης είχε ειδικευτεί σ’αυτό που ήταν σχεδόν πάντα η τέχνη αυτή: στη τέχνη της αριστοκρατικής προσωπογραφίας.  Η τέχνη λοιπόν του Ρέυνολντς ήταν μια φορμουλαϊκή τέχνη, με φασοναρισμένες στάσεις, αντίγραφα σε μεγάλο βαθμό στάσεων από την αρχαία ελληνική τέχνη. Συγκριτικά με άλλους συμπατριώτες του, σίγουρα ήταν πολύ καλύτερος τους. Είχε μια καλή για την εποχή του μορφωτική συγκρότηση. Όμως η καλλιτεχνική του παιδεία, ειδικά σε θέματα τεχνικής, ήταν απελπιστικά μέτρια. Δεν κατείχε με επάρκεια τη μίξη των χρωμάτων, με αποτέλεσμα, λίγα χρόνια μετά τη δημιουργία τους τα έργα του να καταρρέουν πολύμορφα, είτε με αλλοίωση των χρωμάτων τους, είτε με ξεφλούδισμα της επιφάνειας είτε και με τα δυό και άλλα συνοδευτικά φαινόμενα μαζί. Στο σχέδιο ήταν ανεπαρκέστατος-όποιος δει σχέδια του θα νομίζει πως είναι σκαριφήματα εφήβου και σε καμιά περίπτωση έργα δόκιμου ακαδημαϊκού, που δεν είχε ποτέ στη ζωή καμιά, μα απολύτως καμιά μοντερνική τάση. Σαν αποτέλεσμα αυτής της χρόνιας σχεδιαστικής του ανεπάρκειας, αδυνατούσε να καταγράψει μια πιστή αναπαράσταση του μοντέλου του. Ήταν σίγουρα όμως ένας έξυπνος άνθρωπος και είχε στο μυαλό του έξυπνες ιδέες για να διασκεδάζει αυτή την προφανή αδυναμία του, που από την θέση του Προέδρου της Ακαδημίας την μετέτρεψε-την αδυναμία του-σε ύψιστο καλλιτεχνικό δόγμα. Έλεγε λοιπόν η αχρεία αυτή αλεπού της Τέχνης ότι, από τη στιγμή που μετά από κάποια χρόνια, όλοι όσοι ήξεραν το πρόσωπο ενός πορτραίτου, θα έχουν πεθάνει και κανείς δεν θα είναι σε θέση να επιβεβαιώσει την πιστότητα των χαρακτηριστικών, δεν χρειάζεται ο καλλιτέχνης να προσπαθεί για την πιστή καταγραφή. Προσέθετε μάλιστα, με την προφανή πρόθεση να κολακεύσει τη ματαιόδοξη αριστοκρατική πελατεία του, ότι αντίθετα επιβάλλεται η εξιδανίκευση όχι μόνο του προσώπου ούτε καν μόνο του σώματος του αναπαριστώμενου αλλά και του ίδιου του ήθους του! Και έτσι τους έβαζε να παίζουν υψηλούς ρόλους από τη Μυθολογία και την Ιστορία, άνδρες και γυναίκες. Έβλεπες ξαφνικά διάσημες εταίρες του Λονδίνου να ποζάρουν σαν τη μούσα Μελπομένη ή την Ερατώ ή αλογομούρηδες μεγαλοτζογαδόρους του Άσκοτ  και ανελέητους μαζικούς σφαγείς Ινδιάνων να το παίζουν Απόλλωνες του Μπελβεντέρε ή γλυκοτσούτσουνοι Αντίνοοι!Actress-Portrait-WB-DS-2-F

Η φωτογραφία μας απάλλαξε οριστικά και αμετάκλητα από το άγχος αυτό της πιστότητας της καταγραφής και φυσικά από το γελοίο παρεπόμενο ένας επιδέξιος πολυλογάς να κάνει αυτή την θεμελιακή αδυναμία του δογματική αρετή και να την επιβάλλει. Στη πραγματικότητα όμως λίγα πράγματα άλλαξαν επί της ουσίας από την εποχή του απίθανου Ρέυνολντς και αυτοί που χειρίζονται το λόγο τελικά θα το έχουν το πάνω χέρι-όσο ζουν τουλάχιστον, γιατί μετά γίνονται ανέκδοτα. Είναι ψέμματα ότι η εποχή μας είναι εικονοκεντρική. Εικόνα χωρίς λεζάντα δεν μπορεί να σταθεί πουθενά-με την εξαίρεση ίσως της αυτονόητα εύγλωττης πορνογραφικής. Άλαλοι καλλιτέχνες έχουν λαλίστατους επιμελητές να τους καθοδηγούν επικοινωνιακά. Άδεια κάδρα γεμίζουν με χιλιάδες ανούσιες-τι άλλο θα μπορούσαν νάναι;-λέξεις. Λέξεις όμως καμπανιστές, που εκφωνούνται με στόμφο, με τη βαρυθυμιά του βαθιού-και καλά!-στοχασμού! Σκουπίδια που τα ξέχασε το φαράσι κρέμονται στους τοίχους πολλών σοφιστικέ γκαλερί και μαζεύουν μπροστά τους εκστατικά κορόιδα με παχιά πορτοφόλια που σκοτώνουν τη πλήξη τους στη καλλιτεχνική κατανάλωση. Άλλωστε πόσο θύμα μπορεί να γίνει ένας πλούσιος; Σημασία έχει το πλασάρισμα. Η γαλιφιά της ταρτούφικης σοβαρότητας. Το αγαπητιλίκι μιας φωνής χαμηλόφωνης και εκμυστηρευτικής. Ο απίστευτα ευφυής Duchamp μπορούσε να διασκεδάζει αφάνταστα με τα ευρήματα του, να τα πουλάει για εκατομμύρια αλλά να μην έχει ακουμπήσει με το χέρι του ούτε την ανεστραμμένη μεταχειρισμένη λεκάνη τουαλέττας που μοσχοπούλησε! Πουλούσε την ιδέα, δηλαδή τα λόγια ουσιαστικά. Λεκάνες θάχαν μπόλικες στα πολυδαίδαλα ανάκτορα τους οι αγοραστές του-τις ανανέωναν και συχνά!1-Portrait-of-A-DS-F

Ο Ντυσάν βέβαια ήταν ένας και πολύ σοβαρός αλλά και όντως πολύ δημιουργικός καλλιτέχνης και ήξερε πολύ καλά πότε τελειώνει το καλαμπούρι και πότε αρχίζει η αληθινή δημιουργία. Ο Ντυσάν δεν ήταν ο γελοίος Γουώρχολ. Ήταν στοχαστικό μέχρι ολικής ανατροπής μυαλό. Ήταν εικονοκλάστης με όλη τη σημασία της λέξης. Δημιουργικός εικονοκλάστης. Δεν ήταν ψινάκειος μανάτζερ disco club. Η εμπειρία των μεγάλων κινημάτων του 20ου αιώνα μας έμαθε λοιπόν να αποδομούμε. Αυτό είναι μια αληθινά μεγάλη κατάκτηση, που όμως τής λείπει η σωστή εφαρμογή σε καθένα από μας που γίνεται θύμα των τσαχπίνικων επικοινωνιακών κόλπων των μεταπρατών της Τέχνης-και της Πολιτικής αν θέλετε να το γενικεύσουμε. Πρέπει να μάθουμε να εκφράζουμε οι ίδιοι τις δικές μας μύχιες απόψεις για τα πράγματα που μας πλασάρουν. Δεν χρειαζόμαστε τα λόγια των εμπόρων και στην ανάγκη κλείνουμε τ’αφτιά μας, ανοίγοντας ταυτόχρονα τα μάτια μας για να δούμε το προφανές που βρίσκεται μπροστά μας. Μια και ανέφερα τη πολιτική, σκεφθείτε αυτό: το 2009 βρέθηκε το απίστευτο ποσοστό του 44% των Ελλήνων ψηφοφόρων και έδωσε τη διακυβέρνηση της χώρας σ’αυτόν που κανείς μας ατομικά δεν θα τού ανέθετε τα λογιστικά του! Η εικόνα όμως ήταν εκεί μπροστά μας,αδύνατο να διαψευστεί: η ηλιθιότητα του άνδρα έβγαζε μάτι αλλά εμείς εκεί ντουγρού! Άντε λοιπόν να το ξαναπούμε και να κλείσουμε αυτή την ανάρτηση: τα μάτια δεν τα έχουμε μόνο για ομορφιά. Τα μάτια είναι η επέκταση του εγκεφάλου μας με τη μορφή τους. Πρέπει να σιγουρευτούμε ότι ανά πάσα στιγμή υπάρχει επαφή, επικοινωνία ανάμεσα στα μάτια και τον τρόπο σκέψης μας, τη σκέψη μας γενικά. Δεν είναι όργανα που μας δόθηκαν επί ματαίω και γι’αυτό πρέπει να κάνουμε τη μέγιστη δυνατή χρήση τους καταργώντας όπου πρέπει τα αφτιά που τάχουμε μόνο για να υπηρετούν την αντίληψη των ματιών.

Υ.Γ. Τι σχέση έχουν οι φωτογραφίες με το κείμενο της ανάρτησης; Προφανώς καμιά. Το κορίτσι ήταν πολύ πιο σοβαρό και αξιόλογο από πολλούς επώνυμους καλλιτέχνες που κάνουν καριέρα πρώτο όνομα στις μαρκίζες των θεάτρων. Αν το θέλετε και για να είμαι συνεπής με την ουσία του κειμένου, ήθελα να ΔΕΙΞΩ το ήθος της κι εσείς να το ΔΕΙΤΕ. Δεν ήθελα να προσφύγω στο πειρασμό της περιγραφής του με λόγια.

Advertisements

Leave a comment

Filed under Η τέχνη της προσωπογραφίας

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s